Kỳ 2: Sống trong vùng cấm
Do sạt lở bờ biển nên ngọn hải đăng, vốn được đặt trên đất liền, nằm ngay trên mặt biển.
Mười năm qua, những người dân sống ở khu vực biển Tây tỉnh Kiên Giang, trung bình cứ hai năm chuyển nhà một lần. Như gia đình anh Phạm Văn C, cư trú tại ấp Rạch Cốc, xã Tây Yên, huyện An Biên. “Mỗi năm, sóng biển làm lở đất khoảng 3-4m”, ngư dân 47 tuổi cho biết: “Nhà tôi chuyển nhà 5 lần, giờ chỉ còn cách nước biển 4m”.
Kỳ 1: Mất tổ ấm do nước biển dâng
Kỳ 3: Mẹ liệt sĩ tránh nhà tình nghĩa
Kỳ 4: Hiểm hoạ từ đê kè
Kỳ 5: An toàn tạm thời, ẩn hoạ khôn lường
Kỳ 6: Khôi phục màu xanh ở vùng xói lở
Nếu đất tiếp tục lở, anh C không thể chuyển nhà vì giờ nhà anh đã ở ngay chân đê quốc phòng – con đê ngăn nước mặn xâm nhập hệ thống kênh trong xã. Tuy biết không được phép sống trong khu vực cách đê 100m nhưng anh không tìm ra sự an toàn cho cuộc sống của gia đình. “Tôi không có tiền”, ngư dân sống 20 năm ở Mũi Gảnh cho biết: “Bốn hộ dân khác cũng sống cạnh đê như tôi.”
Khu vực biển dài 14km xã Tây Yên – nơi anh C kiếm sống – liên tục sạt trong nhiều năm trở lại đây. “Mùa bão càng lớn thì càng lở dữ”, anh Trần Văn Giang, phó chủ tịch xã Tây Yên cho biết: “5/6 ấp trong xã chịu ảnh hưởng trực tiếp của mực nước biển.” Xã Tây Yên có 293 hộ nghèo và 272 hộ cận nghèo (chiếm 17% số hộ toàn xã), trong đó, 36% nằm trong diện ảnh hưởng.
 |
| 36% hộ dân nghèo và cận nghèo của xã Tây Yên chịu ảnh hưởng trực tiếp của xói lở bờ biển |
Ngày nay, những nền nhà của anh C ngày đêm ngâm mình trong nước biển. Hơn 10 năm về trước, trước mặt và sau lưng nhà của anh là rừng ngập mặn. Tuy nhiên, sóng to đã phá nát những thân cây cổ thụ, giờ chỉ còn vài cây nằm rải rác trên mặt nước.
Trong một đánh giá nhanh hiện trạng bờ biển Kiên Giang, Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) nhận định: Rừng ngập mặn phân bố trên 74% chiều dài bờ biển tỉnh và gần một nửa rừng đang bị mất do xói lở.
 |
| “Cây bần này cũng trên 10 năm rồi, nó từng sân nhà tôi”, anh Phạm Văn C nhớ lại, “nhưng giờ tôi bơi thuyền ra đây quăng lưới”. |
|
Hai khu vực sinh quyển thế giới của Việt Nam bị ảnh hưởng nặng nề bởi mực nước biển dâng ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đó là Khu Dự trữ Sinh Quyển Thế giới Mũi Cà Mau (tổng diện tích tự nhiên là 371.506 ha) và Khu Dự trữ Sinh Quyển thế giới Kiên Giang (1.118.105 ha).
|
Sạt lở đã làm biến mất lớp lá chắn tự nhiên của tỉnh có vùng biển được Tổ chức UNESCO công nhận là khu bảo tồn thiên nhiên thế giới. Theo ông Phạm Văn Thảnh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Kiên Giang, toàn tỉnh có trên 252km, trong đó, hơn 67% (170km) là rừng ngập mặn. Đến nay, 1/3 bờ biển bị xâm thực và lở không đều, có những đoạn dài 20km lở sâu đến chân đê. “Đai rừng đã mất (ở những đoạn sạt lở - PV)”, ông Thảnh cho biết.
Không còn lá chắn bảo vệ, đê quốc phòng gặp nguy hiểm. “Ba năm về trước, nước biển dâng cao và tràn qua đê”, anh Giang mở báo cáo cho chúng tôi xem và nói: “Tỉnh đầu tư nâng độ cao của đê lên 1,8 -2m”.
Tuy nhiên, việc nâng độ cao của đê vẫn khiến nhiều lãnh đạo lo lắng về những hệ luỵ đối với hệ sinh thái và sản xuất lúa, thuỷ hải sản (Kiên Giang đứng thứ hai về sản xuất thuỷ hải sản trên cả nước.). “Đai rừng không còn thì điều kiện môi trường cho các loài thuỷ sản vào bờ sinh sản hạn chế”, ông Nguyễn Hữu Hoa, Trưởng phòng nông nghiệp và phát triển nông thôn An Biên cho biết: “Nước tràn qua đê khiến nước mặn xâm nhập đất liền nhanh hơn và ảnh hưởng vụ lúa”.
Rừng ngập mặn đã mất ở nhiều nơi nhưng dấu hiệu phục hồi vấp phải sự cản trở gián tiếp của con người. “Rác thải cuốn vào rễ khiến cây con chậm lớn”, anh Phạm Văn Minh – người lái đò 20 năm ở đây cho biết. Theo GIZ, rác thải tích tụ khoảng 7km (4% chiều dài bờ biển) và đã làm chết một đai rừng khoảng 800m ở huyện Kiên Lương.
 |
| Rác thải bám chắc vào các rễ cây, ngăn cây con phát triển ở xã Tây Yên |
Ngoài ra, theo ông Thảnh, rừng ngập mặn phục hồi chậm còn do hiện tượng ngọt hoá ở đồng bằng sông Cửu Long. “Vào mùa lũ cao, công trình thoát lũ biển tây dẫn nước lũ sông Mêkong ra biển, làm ngọt hoá. Vì vậy, hệ sinh thái rừng ngập mặn có thay đổi nhất định”, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Kiên Giang cho biết: “Biểu hiện rất rõ là hiện tượng xói lở gần công trình thoát lũ và các loài thuỷ sản hai mảnh vỏ đang ít đi.”
Theo kết quả đo mặn từ tháng 7-9/2001 của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh, vùng biển Rạch Giá – Hà Tiên hầu như được ngọt hoá, độ mặn đo được tại các vị trí khép kín đều ở mức dưới 0,5g/l. Trong khi ngay vào mùa lũ, độ mặn ở các cửa chưa kiểm soát mặn (Vàm Răng, Rạch Giá, Đông Hồ…) đều xấp xỉ 1,0g/l.
Ngoài ra, dấu hiệu bất thường của thời tiết ngày càng rõ. “Hiện tượng nước triều trước năm nào cũng có nhưng không còn quy luật như xưa”, người phụ trách công tác khoa học và công nghệ của tỉnh cho biết. Ông Thảnh chỉ rõ sự thay đổi trong mùa nước: Vào tháng 8-9, mưa nước lũ đổ ra mạnh, nước biển thông thường ít khi cao nhưng giờ vẫn cao. Đến tháng 9-12, khi gió đông bắc thổi về, nước biển đáng ra cao nhưng bây giờ có lúc cao có lúc không.
Diện tích có nguy cơ bị ngập theo mực nước biển dâng
|
Mực nước biển dâng (m)
|
Ven biển miền Trung (bao gồm thành phố Quy Nhơn) (% diện tích)
|
Đồng bằng sông Cửu Long
(% diện tích)
|
|
0,5
|
0,7
|
5,4
|
|
1,0
|
2,5
|
39
|
|
2,0
|
7,9
|
92,1
|
(Trích Kịch bản nghiên cứu về mực nước biển dâng năm 2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trường)
Thuý Bình - HanoiTV
Từ khóa:
nước biển dâng
,
Kiên Giang
,
rác thải
,
sạt lở