Nhà báo trẻ trong thời đại mới

Nghề báo vẫn có một lực hút riêng và mỗi năm có cả nghìn bạn trẻ đăng kí dự thi. Sau đó, với hành trang vào đời là những kiến thức đã học được, những người viết trẻ phải đối diện với vô vàn khó khăn, thách thức trong thời kì mới. Không ít người đã phải bỏ nghề vì không chịu nổi áp lực công việc, hoặc có người vẫn “bám chân” ở một tòa soạn nào đó nhưng chọn những việc nhàn hạ.

Lợi thế và thách thức
Phải khẳng định, nhà báo trẻ ngày nay có nhiều lợi thế, đó là được trang bị những kiến thức mới mẻ, đầy tính sáng tạo, được thừa hưởng những công nghệ mới trong tác nghiệp và việc tham khảo, đọc báo chí nước ngoài cũng vô cùng thuận lợi. Thêm nữa, với sự năng động, nhà báo trẻ ngày nay cũng rất tự tin trong khi tác nghiệp, đó là một lợi thế. Vậy nhưng, nghề báo đòi hỏi kinh nghiệm nhiều hơn tài năng. Bởi vậy để trở thành nhà báo giỏi thì phải lăn lộn trước cuộc sống đầy sôi động, biến động, chịu va vấp với cuộc đời với một thái độ cầu thị, nghiêm túc và có lương tâm nghề nghiệp. Thường, ở các cơ quan báo chí, phóng viên trẻ được mệnh là “trọng pháo” và không ít nơi có tới 2/3 lực lượng trẻ, làm nhiệm vụ xung kích, lĩnh nhận những nhiệm vụ quan trọng của cơ quan. Điều đó cũng đồng nghĩa nhà báo trẻ phải chịu những áp lực nặng nề, đứng trước những thách thức về nghề nghiệp, mang đậm tính chính trị cũng như xã hội. Thách thức cao, nhiệm vụ lớn, yêu cầu đặt ra đối với nhà báo trẻ là phẩm chất nghề nghiệp phải tốt, năng lực giỏi và đủ dũng cảm để vượt qua chông gai, cám dỗ. Bất kể nghề nghiệp nào cũng có những cám dỗ đặc thù, nghề báo cũng vậy, không thể vì lợi ích, đồng tiền mà bẻ cong ngòi bút, hoặc dễ dàng bị mua chuộc để thỏa mãn ý đồ của một tập thể, cá nhân nào đó, làm trái với lương tâm nghề nghiệp. Thế hệ nhà báo trẻ là lực lượng kế thừa và sẽ quyết định đến sức phát triển của nền báo chí nước nhà trong tương lai, vì vậy, nhiệm vụ rèn đức và luyện nghề trong mỗi người làm báo trẻ phải được song hành, không thể tách rời nhau.

Những ngộ nhận
Điều mà các bạn trẻ khi bắt đầu bước vào nghề báo dễ mắc phải là những ngộ nhận. Trước hết, họ ngộ nhận về tài năng và nghề nghiệp, họ nghĩ mình đã học đủ đầy, có kiến thức và không cần phải học thêm cũng đã đủ “vốn” để hành nghề. Phải khẳng định, sự học là vô cùng vô tận. Một người làm báo, ngoài kiến thức mình đã thu lượm được không thể không bồi bổ cho mình hằng ngày để khỏi lạc hậu. Để làm một nhà báo giỏi, ngoài vốn tiếng Việt để có sự đa dạng linh hoạt trong cách biểu đạt ngôn từ ra, cần phải có vốn ngoại ngữ tốt để cập nhật thông tin, xem xét các thông tin đa chiều từ nước ngoài để tiện so sánh, đối chiếu, cần phải có vốn tin học, vốn sống, vốn đọc, các mối quan hệ. Như vậy vẫn chưa đủ để làm báo suốt đời, mà cần phải học thêm, thêm nữa. Sau đó, họ tự cho mình có một cái quyền “tối thượng”, làm một cái nghề cao siêu và có thể “xông” vào bất cứ nơi đâu nên đôi khi không coi ai ra gì, thích thể hiện bản thân một cách quá đáng. Nhiều nhà báo trẻ còn ngộ nhận về sự dấn thân của mình và đôi khi coi đi làm báo như đi du lịch. Có người tưởng mình đi như thế, viết như vậy là đủ, là hay, đã hơn rất nhiều người khác. Có người lại xác định mỗi chuyến đi là một lần để du ngoạn, ngắm cảnh, hưởng thụ. Phải công nhận là có nhiều cách làm báo, nhiều kiểu thâm nhập thực tế, nhưng không bao giờ một nhà báo lúc nào cũng chăm chăm đi để ngắm cảnh, hưởng thụ mà viết được những bài hay.

Vững vàng trong cơ chế thị trường
Thật ra, nghề báo cũng là một nghề rất đỗi bình thường, như bao nghề khác trong xã hội, nhưng vấn đề là nghề báo đòi hỏi trách nhiệm xã hội nặng nề hơn, cần phải thận trọng trong mọi tình huống, ứng xử và giữ gìn uy tín cho nghề nghiệp. Rất nhiều nhà báo trẻ, với sự năng động, xông xáo, dấn thân và những cách viết sắc sảo, cá tính đã làm nên những bài báo hay, chất lượng, khẳng định tên tuổi, uy tín của mình trong làng báo. Nhiều người, với khả năng của mình còn dùng ngòi bút để giúp đỡ, cứu những phận người khốn khổ, bài trừ cái xấu, cái dở, góp phần làm đẹp cho cuộc sống, nhân lên uy tín của ngành báo chí. Rồi có những người trong các chuyến đi, phải bỏ tiền túi ra để làm từ thiện, xây dựng quỹ, được dân quý, dân tin.
Vậy mà, trong cơ chế thị trường, một số báo “lá cải” ra đời, đang có chiều hướng đi sai mục đích của báo chí, tuyên truyền cho cái xấu. Nhiều phóng viên trẻ vì tiền, đang chĩa ngòi bút vào những đề tài giật gân, câu khách, dung tục, đáp ứng những thị hiếu thấp kém. Một số khác từng có thời gian hoạt động tích cực, nhưng khi có tí chức tước thì chỉ thích “xỏ chân vào gầm bàn”, lười đi, ngồi nhà độ tin, ăn cắp ý tưởng, viết ra những bài viết vô hồn, nhạt nhẽo, vô cảm xúc. Tất nhiên, nghề nào cũng có những “con sâu làm rầu nồi canh”. Nghề báo cũng vậy, nhưng nghề báo khắc nghiệt hơn, ai yếu năng lực, đạo đức kém sẽ bị đào thải nhanh chóng. Như thế để thấy, hoạt động trong lĩnh vực báo chí không hề đơn giản, ở trong cơ chế thị trường càng đòi hỏi mỗi nhà báo trẻ cần phải vững vàng hơn, bản lĩnh hơn.

Sau cùng, nhà báo cần được các cơ quan hữu trách tạo một môi trường lành mạnh, trước hết là môi trường tại cơ quan, môi trường học tập và bồi dưỡng nghiệp vụ, đồng thời cần có hành lang pháp lý, bảo vệ quyền lợi của nhà báo trong khi tác nghiệp.

Nguyễn Văn Học - Tạp chí TH Hà Nội số 92