Chân dung nhân vật / Phóng sự ký sự
Bộ ba soi sáng góc khuất trong khoa học
14/11/2017 15:21
(HanoiTV) - Tuy từ ba vùng đất khác nhau (Nhật, Nam Phi và Jordan), ba lãnh đạo nữ phụ trách khoa học đấu tranh không mệt mỏi với những thách thức trong lĩnh vực phụ trách.
Bà Naledi Pandor, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nam Phi, Công chúa Sumaya bint El Hassan, Chủ tịch Tổ chức Khoa học Hoàng gia Jordan và Chủ tịch Diễn đàn Khoa học 2017, và bà Miyoko O. Watanabe, Phó Tổng giám đốc Tổ chức Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (từ trái qua phải)

Đó là định kiến giới, xem thường khả năng phụ nữ có thể tạo các thành tựu khoa học và công nghệ cho loài người. Do đó, để có thể trở thành những người dẫn dắt sự phát triển của lĩnh vực này, ba nữ quản lý người Nam Phi, Jordan và Nhật phải đối mặt với những rào cản mà đồng nghiệp nam không gặp phải.

Nhà báo Cristine Russell, người có nhiều giải thưởng viết về khoa học, y tế và môi trường trong ba thập kỷ, gọi ba nữ lãnh đạo có mặt tại WCSJ 2017 là những nhà vô địch trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Bà Naledi Pandor, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nam Phi, Công chúa Sumaya bint El Hassan, Chủ tịch Tổ chức Khoa học Hoàng gia Jordan và Chủ tịch Diễn đàn Khoa học 2017, và bà Miyoko O. Watanabe, Phó Tổng giám đốc Tổ chức Khoa học và Công nghệ Nhật Bản đã tiết lộ sự thực trên với các nhà báo tại Hội nghị Toàn cầu của các nhà báo khoa học 2017 (WCSJ 2017).

"Chúng tôi có quỹ cấp ngân sách nghiên cứu dài hạn cho các nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, trong số 140 nghiên cứu viên chính nhận tài trợ, chỉ có 23% là nữ (28 người)", Bộ trưởng Naledi Pandor nhớ lại: "Không có sự đóng góp của phụ nữ trong khoa học, người da màu, chúng ta thiếu các giá trị kinh tế quan trọng, các ý tưởng tuyệt vời, nguồn tài nguyên tiềm năng để phát triển khoa học trong thế kỷ 21".

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nam Phi Naledi Pandor. Ảnh: timeslive.co.za
Chính khách Nam Phi Naledi Pandor từng là

- Phó Chủ tịch Đảng Quốc gia Châu Phi trong Quốc hội 1995 - 1998,

- Phó Chủ tịch Hội đồng Quốc gia các tỉnh năm 1998 và Chủ tịch cơ quan này từ 1999 - 2004,

- Bộ trưởng Giáo dục 2004 - 2009.

Nữ lãnh đạo người Nam Phi có hai nhiệm kỳ Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ vào năm 2009 -2012 và 2014 - nay. Trong thời gian hai năm gián đoạn (2012 - 2014), người diễn thuyết sắc sảo này giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Trước và sau khi bước chân vào lĩnh vực chính trị, bà dành nhiều năm học tập ở châu Phi, Anh, Mỹ.

Đơn cử như bằng thạc sỹ giáo dục của Đại học London khi bị trục xuất (1961-1984), chứng chỉ giáo dục, quản lý và lãnh đạo tại hai trường đại học danh tiếng của Mỹ (Đại học Havard và Đại học Bryn Mawr). Đồng thời, Đại học Công nghệ Bán đảo Cape và Đại học Stellenbosch cấp bằng tiến sĩ danh dự cho chính trị gia giỏi truyền cảm hứng.

Khi phát hiện sự vắng mặt của nữ giới trong nghiên cứu khoa học và công nghệ, chính trị gia Naledi lập tức yêu cầu các tổ chức khoa học và công nghệ phải có góc nhìn giới, có chính sách giới để làm rõ ai đang hưởng lợi trong khoa học bởi vì "nếu như một tổ chức không có nhậy cảm giới, sẽ có người vắng mặt trong chính sách, đó có thể là phụ nữ".

Đồng thời, đề xuất ưu tiên tuyển nữ nghiên cứu viên nhận tài trợ của chính phủ. "Các bạn không thể hình dung sự phản đối mạnh mẽ mà tôi phải đối mặt như thế nào, đặc biệt từ các nhà nghiên cứu kỳ cựu và lãnh đạo các trường đại học. Họ lập luận là không có đủ nhà khoa học nữ để đảm nhiệm những vị trí đó.

“Bà Naledi Pandor là một chính trị gia trong sạch và đáng tin cậy. Bà mang đến không khí chính trị trong lành đến bất kỳ thảo luận nào", chính trị gia lão luyện người Nam Phi Jackson Mthembu nhận xét.

Tôi nói với họ thực tế đó là do họ không có góc nhìn giới và có các giáo sư nữ đủ năng lực vào các vị trí đó. Khi tôi kiên quyết thực hiện, có 60 hồ sơ đủ tiêu chuẩn từ nữ giới và từ đó chúng tôi đã chọn ra 42 người nhận tài trợ", Bộ trưởng Naledi cho biết: "Nếu tất cả nhà nghiên cứu đều là nam, chúng ta nên đặt câu hỏi cái gì đang diễn ra. Ở các trường đại học, hơn 50% sinh viên là nữ nhưng ở bậc tiến sĩ, con số này thấp hơn 50%. Câu hỏi đặt ra là tại sao? Hầu hết các nhà khoa học là nam, và nam hỗ trợ nam hơn là hỗ trợ nữ".

Bà Naledi sinh ra trong một gia đình có truyền thống hoạt động chính trị. Ông bà là một nhà cải cách và giảng viên chống chủ nghĩa phân biệt chủng tộc Z.K. Matthews. Bố bà là nhà hoạt động xã hội và luật sư - Joe Matthews. Nữ chính trị gia Nam Phi cũng nhận được sự ủng hộ của nhiều nam lãnh đạo.

Công chúa Sumaya bint El Hassan hiện là Đặc phái viên UNESCO về Khoa học cho Hòa Bình (2017 - 2019). Ảnh: UNESCO
Ở Jordan, có 30% sinh viên nữ học các ngành khoa học ở bậc đại học. Tuy nhiên, khi ra trường đa phần họ làm về giáo dục, thay vì phát triển sự nghiệp theo hướng nghiên cứu.
Công chúa Sumaya bint El Hassan được ca ngợi là nhà vận động chính sách hàng đầu tạo ra những thay đổi khoa học quan trọng của thế giới Arab. Bà đảm nhận nhiều vị trí chủ chốt quyết định sự phát triển lĩnh vực này ở Jordan như Chủ tịch Hội Khoa học Hoàng gia Jordan, Phó Chủ tịch Hội đồng Cao cấp về Khoa học và Công nghệ. Đồng thời, giữ vai trò Chủ tịch Diễn đàn Khoa học Thế giới 2017 tại Jordan.

Tháng 2/2017, Công chúa Sumaya nhận giải thưởng danh giá nhất của Đại học Californina Berkeley cho những đóng góp phát triển khoa học và công nghệ của bà.

Công chúa Sumaya bint El Hassan cho rằng nữ giới - chiếm một nửa dân số - đang bị tước mất cơ hội phát triển năng lực trong kho học và công nghệ. Vì vậy, nữ lãnh đạo 46 tuổi dành phần lớn thời gian thúc đẩy bình đẳng giới trong lãnh đạo và truyền thông để đảm bảo nam nữ có thể tiếp nhận thông tin như nhau.

"Chúng ta đang mất đi nguồn nhân lực khổng lồ rất có giá trị. 50 thế hệ đã đi qua và 50% dân số vẫn vô hình trong thị trường lao động", Chủ tịch Đại học Công nghệ Công chúa Sumaya cho biết.

Đại học Công nghệ Công chúa Sumaya, thành lập năm 1991, là cơ sở đào tạo khoa học và công nghệ hàng đầu của Jordan.

Tuy vậy, nữ lãnh đạo luôn khiêm tốn từ chối nhận mình là nhà khoa học. Bà tự nguyện đại diện cho tiếng nói yếu thế để làm rõ sự vắng mặt của các nhà khoa học nữ ở hầu hết các diễn đàn khu vực và quốc tế về khoa học và công nghệ. "Phụ nữ có thể làm khoa học như nam giới trong thế kỷ 21," Công chúa Sumaya khẳng định. "Chúng ta cần tạo ra những cơ hội ngang bằng cho nam và nữ".

Phó Tổng giám đốc Tổ chức Khoa học và Công nghệ Nhật Bản Miyoko O. Watanabe. Ảnh: WSCJ

Cũng như Nam Phi và Jordan, phụ nữ Nhật Bản không được coi trọng trong khoa học và công nghệ. Và đó cũng là động lực để bà Miyoko O. Watanabe nỗ lực thúc đẩy thay đổi hình ảnh người nữ trong phòng nghiên cứu.

"Ở Nhật, có tới 60% phụ nữ quản lý tiền cho chồng, họ là những người quyết định mọi việc trong gia đình," nữ lãnh đạo nhẹ nhàng chia sẻ với gần 500 nhà báo tại WSCJ 2017. "Tuy nhiên, tỷ lệ phụ nữ tham gia các tổ chức khoa học và công nghệ thấp hơn so với nam giới, chỉ chiếm khoảng 27% vào năm 2014".

Tiến sĩ Miyoko O. Watanabe chia sẻ tại Hội nghị thượng đỉnh về Giới Châu Á Thái Bình Dương lần thứ 10. Ảnh: Portia Ltd

Sự vắng mặt này khiến nhà khoa học từng nhiều năm nghiên cứu vật lý bán dẫn ở Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Toshiba tạm xa phòng thí nghiệm để có mặt trong các cuộc họp mà nam giới chiếm đa số.

Và tiếng nói của tiến sĩ Miyoko được lắng nghe và tôn trọng trong các cuộc thảo luận cấp quốc gia và khu vực. Bà hiện là thành viên của Ủy ban Đặc biệt Xây dựng Kế hoạch cơ bản lần thứ 4 về bình đẳng giới, Hội đồng Bình đẳng giới, Văn phòng Thủ tướng Nhật Bản. Tham gia viết báo cáo "Giới trong Bối cảnh nghiên cứu toàn cầu". Đồng thời, nhận cương vị Chủ tịch Hội nghị thượng đỉnh về Giới Châu Á Thái Bình Dương lần thứ 10.

Trước đó, nhà khoa học từng học tại Anh và Canada nhiều năm là lãnh đạo chất lượng chính của Trung tâm Sáng tạo Toshiba cùng nhiều chức danh chủ chốt ở các cơ quan về khoa học và công nghệ xứ mặt trời mọc.

Thúy Bình

Từ khóa: Miyoko O. WatanabeSumaya bint El HassanNaledi Pandor