Tổng đài: 0243 8356 700 | Email: hanoitv.online@gmail.com

Hà Nội: Giải pháp nào cho ô nhiễm làng nghề dệt nhuộm
03/04/2020 22:03
(HanoiTV) - Bên cạnh việc tạo ra sản phẩm, giải quyết công ăn việc làm, tăng thu nhập, thúc đẩy kinh tế phát triển thì làng nghề dệt, nhuộm đã gây ra tình trạng ô nhiễm không khí, nguồn nước, ảnh hưởng sức khỏe của người dân và môi trường.

Từ nhiều năm nay, tình trạng ô nhiễm môi trường làng nghề đã ở mức báo động, song đến nay hầu hết các làng nghề vẫn chưa có công trình xử lý chất thải phù hợp. Phần lớn nước thải vẫn đổ thẳng vào hệ thống nước thải sinh hoạt, gây hiểm họa khôn lường. Qua kết quả khảo sát mới đây của các ngành chức năng, hầu hết các làng nghề được quan trắc đều có ít nhất có 3 chỉ tiêu phân tích vượt tiêu chuẩn cho phép, nguồn nước ngầm sử dụng trong sinh hoạt và sản xuất bị ô nhiễm; bề mặt ao hồ, kênh mương thủy lợi bị nhiễm độc… thậm chí nhiều địa phương có làng nghề hoạt động chỉ số ô nhiễm môi trường vượt quá hàng chục lần cho phép. Một khảo sát của Tổng cục Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) cho thấy, nguồn nước ngầm sử dụng trong sinh hoạt và sản xuất tại các làng nghề đều bị ô nhiễm bởi NH4, phenol…; nước mặt tại các ao, hồ, kênh mương thủy lợi bị nhiễm độc; hay các chỉ tiêu sinh học như ecoli, coliform, kim loại nặng As, thủy ngân cao…

GS. Đặng Hùng Võ- Chuyên gia môi trường chia sẻ: “Ước tính mỗi ngày, các làng nghề thải ra môi trường hàng trăm nghìn tấn chất thải rắn, cũng như hàng nghìn m3 nước thải sinh hoạt. Đáng lo ngại là một số địa phương còn thiếu trách nhiệm, chưa thực sự chú trọng kiểm tra, xử lý vi phạm dù cảnh báo đã tới mức nguy hiểm. Nhiều hộ gia đình vì lợi ích kinh tế, dù biết rõ mức độ nguy hiểm nhưng vẫn cố tình vi phạm và chấp nhận sống chung với ô nhiễm. Ô nhiễm chất vô cơ từ các làng nghề dệt, nhuộm, nước thải có hàm lượng cặn lớn và chứa nhiều chất ô nhiễm như dung môi, dư lượng hóa chất trong quá trình nhuộm, đánh bóng... vẫn diễn ra hàng ngày”

Theo kết quả từ chương trình rà soát, đánh giá, phân loại làng nghề của Sở TN&MT Hà Nội, đến thời điểm hiện tại, làng nghề thuộc nhóm nhuộm và thuộc da được phân bố tại địa bàn các quận, huyện như Hà Đông, Phú Xuyên, Ứng Hòa, Thường Tín, Thanh Oai, Hoài Đức... tập trung vào các hoạt động: Dệt khăn, dệt len, dệt in hoa, da giày... với những làng nghề nổi tiếng như Đông La (Hoài Đức); Phú Yên (Phú Xuyên); Thanh Cao (Thanh Oai); Nghiêm Xuyên (Thường Tín); Hòa Xá (Ứng Hòa); Vạn Phúc, Dương Nội (Hà Đông)... Ở những khu vực này, nguồn nước bị ảnh hưởng bởi những dung môi và chất hữu cơ thải ra trong quá trình sản xuất.

 

Phùng Xá là một làng nghề dệt nhuộm của huyện Mỹ Đức, Hà Nội . Nghề dệt ngày một phát triển, mang lại nguồn thu nhập chính và góp phần nâng cao đời sống của người dân nơi đây. Sản phẩm của làng nghề ngày càng có chỗ đứng trên thị trường. 

Đặc thù của nghề dệt nhuộm là sử dụng rất nhiều nước, nước được sử dụng có chứa rất nhiều hóa chất và thuốc nhuộm nên thành phần các chất ô nhiễm trong nước thải làng nghề dệt nhuộm bao gồm: các tạp chất tự nhiên (tách ra từ sợi vải), chất bẩn, dầu, sáp, hợp chất chứa nitơ, pectin (trong quá trình nấu tẩy), chuội tơ và các hóa chất Natri hiđroxi, Axit sunfuric, Axit clo…sử dụng trong quy trình xử lý vải, các loại thuốc nhuộm, chất tẩy giặt. Khoảng 10 - 30% lượng thuốc nhuộm và hóa chất sử dụng bị thải ra ngoài cùng với nước thải.  Độ màu cao do lượng thuốc nhuộm dư đi vào nước thải gây màu cho dòng tiếp nhận, ảnh hưởng tới quá trình quang hợp của các loài thủy sinh, ảnh hưởng xấu tới cảnh quan. Hàm lượng ô nhiễm các chất hữu cơ cao sẽ làm giảm oxy hòa tan trong nước ảnh hưởng tới sự sống của các loài thủy sinh.

 

 Ô nhiễm nguồn nước từ những làng nghề dệt, nhuộm. 

Nghề dệt nhuộm phát triển ngày một lớn mạnh không chỉ góp phần tăng thu nhập và cải thiện mức sống cho người dân địa phương, mà còn tạo ra nhiều sản phẩm thiết yếu cho xã hội, phát triển kinh tế, giúp tăng ngân sách cho địa phương. Tuy nhiên, theo báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, hoạt động sản xuất ở làng nghề dệt, nhuộm trên địa bàn Thủ đô lại chưa chấp hành nghiêm các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, gây ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường sống cũng như sức khỏe của người dân làng nghề.

Nhiều lô hàng bắt đầu xuất ngoại. Những nhà xưởng lớn đã mọc lên để đáp ứng cho quá trình tẩy nhuộm. Không khí sản xuất hối hả và đời sống đi lên của làng nghề này là điều đáng mừng. Tuy nhiên, mặt trái với đó là sắc màu từ hóa chất ô nhiễm để lại cho các kênh, mương, dòng sông đang cảnh báo những nguy cơ khó lường. Nguyên nhân là do một lượng lớn nước thải từ các cơ sở sản xuất, cơ sở tẩy, nhuộm được xả thẳng ra sông Đáy. Theo đó, sự phát triển của làng nghề cũng đang đồng hành với mức ô nhiễm tăng cao.

Ông Hoàng Đình Minh- Phùng Xá- Mỹ Đức: “Trong chuỗi giá trị của ngành dệt, công đoạn nhuộm và hoàn tất vải lại là những công đoạn phát thải ô nhiễm cao nhất khi sử dụng nhiều loại thuốc nhuộm, hóa chất. Để nhuộm 130 - 600m3/tấn vải và có đến 88% lượng nước sạch sử dụng sẽ trở thành nước thải trong quá trình xử lý vải ướt. Do sử dụng rất nhiều loại hóa chất như axit, dung môi hữu cơ kiềm tính, thuốc nhuộm và chất màu, các hoạt chất bề mặt nên ngành công nghiệp dệt nhuộm được xem là lĩnh vực gây ô nhiễm nghiêm trọng”.

 

Trong nước thải dệt nhuộm có cả những chất dễ phân giải vi sinh như bột sắn dùng hồ sợi dọc và những chất khó phân giải vi sinh như Polyvinyl axetat, thuốc nhuộm phân tán, thuốc nhuộm hoạt tính và các chất dùng tẩy trắng vải. Các loại vải càng sử dụng nhiều xơ sợi tổng hợp như Polyester càng dùng nhiều thuốc nhuộm và các chất phụ trợ khó phân giải vi sinh, dẫn tới lượng chất gây ô nhiễm môi trường trong nước thải càng cao. 

Ngoài việc gây ô nhiễm nguồn nước, khí thải của ngành dệt nhuộm phát tán ra môi trường như: Hơi, bụi bông, Cl, SO2, CO, CO2. NOx… ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của công nhân và người dân xung quanh. Hầu hết, các loại phẩm nhuộm đều có độc tính, một số loại còn có khả năng gây ung thư. Đơn cử, thuốc nhuộm Azo là nhóm lớn nhất dùng trong ngành tẩy nhuộm, chiếm khoảng 65% trong tổng số các loại thuốc nhuộm dùng để nhuộm và in hoa. Khí clo thoát ra từ khâu giặt có tác dụng kích thích niêm mạc đường hô hấp và mắt. Ở nồng độ cao, Clo có thể gây chết bất ngờ do ngừng hô hấp và ngất, phù phổi và bỏng hóa học.

Ông Đặng Hùng Võ- Chuyên gia môi trường: “Bên cạnh môi trường nước, môi trường đất cũng bị ảnh hưởng không ít bởi các loại chất thải rắn, do các nguyên liệu sản xuất có hàm lượng kim loại rất cao, chứa dầu mỡ, các chất khoáng. Việc thải bỏ chất thải rắn không theo quy hoạch và không được quản lý đã ảnh hưởng tới chất lượng đất của làng nghề, hàm lượng kim loại trong đất khá cao. Lượng chất độc này dễ ngấm vào đất, tích tụ lại lâu dần sẽ làm suy thoái môi truờng đất”.

 

Theo Thông tư số 31/2016/TT-BTNMT ngày 14-10-2016 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định, trong chương trình xây dựng nông thôn mới, các địa phương có làng nghề phải thực hiện tiêu chí môi trường với các nội dung: phải có phương án BVMT làng nghề được UBND huyện phê duyệt và tổ chức thực hiện BVMT theo phương án đã được phê duyệt

Hạ tầng về BVMT làng nghề phải có hệ thống thu gom nước thải, nước mưa bảo đảm nhu cầu tiêu thoát nước, không để xảy ra hiện tượng tắc nghẽn, ứ đọng nước thải và ngập úng. Hệ thống xử lý nước thải tập trung (nếu có) phải đảm bảo công suất xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường tương ứng đối với tổng thể lượng nước thải phát sinh từ làng nghề trước khi thải ra nguồn tiếp nhận.

Ông Nguyễn Xuân Lý- Trưởng phòng môi trường huyện Hoài Đức: “Điểm tập kết chất thải rắn hợp vệ sinh, khu xử lý chất thải rắn bảo đảm quy định về quản lý chất thải rắn hoặc có phương án vận chuyển chất thải rắn đến khu xử lý nằm ngoài địa bàn. Có tổ tự quản về môi trường do UBND cấp xã quyết định thành lập và có quy chế hoạt động, trang bị phương tiện và bảo hộ lao động đầy đủ. Tuy nhiên, dù đã đạt tiêu chí xây dựng NTM, nhưng theo quan sát của PV, hầu hết các làng nghề cơ kim khí đều chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung hay làm mát đáp ứng đúng tiêu chuẩn kỹ thuật của Bộ TN&MT”.

Ông Tôn Gia Hóa- Phó Chủ tịch hiệp hội làng nghề Việt Nam cho biết: “Để các làng nghề phát triển bền vững, quản lý môi trường làng nghề phải dựa vào cộng đồng. Theo đó việc xây dựng, khôi phục các quy ước, hương ước của làng, xóm và thực hiện hiệu quả có vai trò quan trọng góp phần giữ gìn, bảo vệ môi trường. Do đó, các cơ quan chức năng, các địa phương tập trung nâng cao ý thức, trách nhiệm của người dân làng nghề, gắn hoạt động bảo vệ, quản lý môi trường làng nghề với việc thực hiện các nội dung tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Các địa phương cần nghiên cứu, khuyến khích người dân làng nghề áp dụng các công nghệ mới, sử dụng năng lượng sạch, quy hoạch bố trí lại sản xuất để giảm chất thải..., theo đó, nhiều địa phương đã đưa ra mục tiêu cụ thể nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường ở khu vực làng nghề”.

Theo Sở Công Thương Hà Nội, Thành phố cũng đã có lộ trình cụ thể để từng bước khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường làng nghề. Cụ thể, thời gian tới, Thành phố sẽ thực hiện việc di dời, chuyển đổi ngành nghề sản xuất, tùy thuộc vào đặc điểm thực tế của địa phương để áp dụng các hình thức như quy hoạch tập trung theo cụm công nghiệp, quy hoạch phân tán hoặc phân tán kết hợp tập trung. Đồng thời, chuyển đổi ngành nghề sản xuất hoặc di dời vào khu, cụm công nghiệp tập trung. Thành phố yêu cầu các địa phương phải khoanh vùng quản lý thu gom rác thải sinh hoạt nông thôn, tránh tình trạng xả tràn lan ra môi trường. Uỷ ban nhân dân TP.Hà Nội đã phê duyệt "Đề án bảo vệ môi trường làng nghề trên địa bàn Thành phố đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030". Đây là các cơ sở để góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trương làng nghề, nhằm bảo đảm cho phát triển bền vững.

Tuyết Mai

Từ khóa: