Thời sự / Chính trị Xã hội Pháp luật Kinh Tế Văn hóa Giáo dục Thể thao
Hạn chế xung đột môi trường ở Mekong
05/10/2016 22:44
(HanoiTV) - Một dự thảo về vai trò cộng đồng trong đánh giá tác động môi trường cấp khu vực đã được tham vấn công chúng. Dự thảo này có thể giảm xung đột môi trường ở tiểu vùng Mekong.
Ông Nguyễn Văn Tài, Tổng cục trưởng Tổng Cục Môi trường khẳng định tham vấn cộng đồng là không thể thiếu trong ĐTM. Ảnh: Adam HuntÔng Nguyễn Văn Tài, Tổng cục trưởng Tổng Cục Môi trường khẳng định tham vấn cộng đồng là không thể thiếu trong ĐTM. Ảnh: Adam Hunt

Ngày 5/10, Tổng cục Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã phối hợp với các tổ chức dân sự tổ chức buổi tham vấn công chúng đầu tiên để lấy ý kiến về bản dự thảo Hướng dẫn khu vực về Tham gia cộng đồng trong Đánh giá tác động môi trường.

Sự tham gia của cộng đồng theo 5 mức: thông báo, tham vấn, tham gia, hợp tác và trao quyền.

Hơn 50 đại biểu đại diện từ các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và cơ quan chính phủ đã tham dự và đóng góp ý kiến tại buổi hội thảo tham vấn tại Hà Nội.

Dự thảo Hướng dẫn khu vực về Tham gia cộng đồng trong Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) nhằm đảm bảo quá trình đánh giá tác động môi trường có sự tham gia của cộng đồng bị ảnh hưởng ở 5 nước thuộc tiểu vùng Mekong (Việt Nam, Lào, Campuchia, Myanmar và Thái Lan).

Đây là kết quả làm việc từ năm 2015 của một nhóm công tác kỹ thuật khu vực gồm 25 thành viên, đại diện của cơ quan chính phủ và tổ chức xã hội đến từ 5 nước tiểu vùng sông Mekong cùng với sự giúp đỡ của các chuyên gia trong nước và quốc tế của Cục bảo vệ môi trường Mỹ và Cộng đồng Châu Âu. Tổng cục Môi trường là đại diện phía cơ quan chính phủ Việt Nam tham gia nhóm công tác.

Dự thảo bao gồm 11 chương, bao gồm mục đích và các khái niệm về sự tham gia của cộng đồng trong ĐTM (chương 1 đến chương 4), sàng lọc và xác định phạm vi thực hiện (chương 5 đến chương 7), điều tra và lập Báo cáo ĐTM (chương 8), thẩm định và quyết định về Báo cáo ĐTM (chương 9-10), quan trắc quản lý đánh giá tác động môi trường, thực thi, tuân thủ và giám sát (chương 11). 

Các nhóm bị ảnh hưởng có thể xung đột với chủ dự án nếu không được tham vấn. Ảnh: baotainguyenmoitruong.vnCác nhóm bị ảnh hưởng có thể xung đột với chủ dự án nếu không được tham vấn. Ảnh: baotainguyenmoitruong.vn

Bất cập tham vấn cộng đồng tại Việt Nam

Tại buổi tham vấn công chúng ở Hà Nội, đại diện các doanh nghiệp cho rằng doanh nghiệp luôn đặt lợi nhuận lên hàng đầu, do đó, cần quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong thực hiện ĐTM. "Chúng tôi là doanh nghiệp, thấy cái gì lợi thì làm, cái gì trốn được thì trốn", ông Trần Miên, nguyên Trưởng ban Môi trường Tập đoàn Công nghiệp Than Khoáng sản Việt Nam (TKV) cho biết. "Tham vấn cộng đồng hiện nay chỉ là một biên bản lấy ý kiến cộng đồng. Do đó, cần làm rõ thế nào là tham gia hiệu quả thực chất". Ông Miên cũng cho biết công việc chủ yếu của ông hồi còn làm ở TKV là xử lý các xung đột giữa công ty và người dân địa phương.

Đồng ý kiến về tầm quan trọng của tham vấn hiệu quả, một đại diện của Chi cục Bảo vệ Môi trường tỉnh Bắc Giang nhấn mạnh vai trò giám sát của các cơ quan chuyên môn đối với việc tham vấn cộng đồng. Hiện nay, nhiều đơn vị thực hiện ĐTM không làm tròn trách nhiệm, làm lấy lệ. "Ở Bắc Giang, một dự án lấy ý kiến của 20 người dân địa phương. Tuy nhiên, khi chúng tôi kiểm tra, xã cho biết chỉ có 2 người đang sống trên địa bàn còn không biết 18 người kia ở đâu", nam đại biểu chia sẻ.

Ông Phạm Hiếu, Chi cục Bảo vệ Môi trường tỉnh Hải Dương đóng góp ý kiến mở rộng phạm vi cộng đồng bị ảnh hưởng vì cộng đồng ở xa dự án vẫn có thể bị ảnh hưởng. "Nhà máy nhiệt điện Phả Lại xây trên đất Hải Dương. Vì vậy, khi tham vấn, chỉ lấy ý kiến dân Hải Dương. Tuy nhiên, khi vận hành, dân Bắc Ninh và Bắc Giang lại có ý kiến phản đối", cán bộ chuyên phụ trách ĐTM ở Hải Dương cho biết.

Nhiều đại biểu của các tổ chức dân sự cũng chia sẻ kinh nghiệm thực tế và yêu cầu dự thảo cần làm rõ hơn các bài học kinh nghiệm thực hiện tốt ở các nước khác cũng như vai trò của các trường đại học, viện nghiên cứu và tiếng nói của phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương khác.

“Buổi tham vấn tạo nên một diễn đàn hữu ích dành cho các cơ quan chính phủ, các doanh nghiệp và tổ chức xã hội cùng nhau tham gia xây dựng ý kiến”, bà Nguyễn Thị Yến, chuyên gia về giới, cho biết. “ Sự tham gia cộng đồng là cách thức để lấy được các góp ý thực sự có ý nghĩa cho các dự án phát triển. Ngoài ra, Hướng dẫn cần nâng cao sự tham gia của các nhóm dễ bị tổn thương trong quá trình thực hiện ĐTM.”

Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại ở trên đất Hải Dương bị người dân Bắc Giang và Bắc Ninh phàn nàn. Ảnh:baoxaydung.com.vnNhà máy Nhiệt điện Phả Lại ở trên đất Hải Dương từng bị người dân Bắc Giang và Bắc Ninh phàn nàn vì gây ô nhiễm khói bụi. Ảnh:baoxaydung.com.vn

Việt Nam học kinh nghiệm khu vực

Theo ông Nguyễn Văn Tài, Tổng cục trưởng Tổng cục môi trường, tham vấn cộng đồng là một phần không thể thiếu trong ĐTM. Việc thực hiện tốt công việc này sẽ góp phần hạn chế những tác động bất lợi cho xã hội và môi trường, sự chậm trễ của dự án, và những xung đột với cộng đồng. Ngoài ra, các thành viên nhóm công tác kỹ thuật khu vực cũng cho rằng việc tham vấn cộng đồng hiệu quả sẽ giảm ảnh hưởng xấu tới chi phí và rủi ro cho các nhà đầu tư và chính phủ.

"Chúng tôi mong muốn thể chế hoá các quy định của Hướng dẫn vào điều kiện thực tế ở Việt Nam", người đứng đầu Tổng cục Môi trường cho biết.

Khi Hướng dẫn khu vực này chính thức được ban hành, đây sẽ là cơ sở quan trọng để Việt Nam từng bước thay đổi chính sách và quy định về ĐTM cho phù hợp với khu vực, theo ông Phạm Anh Dũng, thành viên nhóm kỹ thuật khu vực, Phó Cục trưởng Cục Thẩm định và Đánh giá tác động môi trường, Tổng cục Môi trường.

Nhiều đại biểu cùng kỳ vọng dự thảo sẽ góp phần đánh giá tác động môi trường xuyên biên giới do việc xây dựng các nhà máy thuỷ điện trên sông Mekong.

Buổi tham vấn ngày 5/10 là buổi đầu tiên trong một loạt các tham vấn ở các nước trong tiểu vùng sông Mekong gồm Campuchia, CHDCND Lào, Myanmar, Thái lan và Việt Nam trong tháng 10. Bản dự thảo này cũng được đưa công khai lên website mekongcitizen.org/EIA để lấy ý kiến phản hồi đến hết ngày 31/10/2016.

Sau giai đoạn tham vấn, nhóm chuyên gia kỹ thuật khu vực sẽ chỉnh sửa lại bản dự thảo Hướng dẫn dựa trên các ý kiến phản hồi. Sau khi bản Hướng dẫn hoàn thành, nhóm công tác sẽ vận động để Hướng dẫn này sẽ được các nhà quản lý dự án áp dụng thực hiện và các chính phủ sẽ dựa vào đó để hoàn thiện hơn các quy định chính sách hiện này và đưa vào thực thi.

HanoiTV

Từ khóa: xung đột môi trườngtham vấn cộng đồngtham giaMekongxuyên biên giới