Thời sự / Chính trị Xã hội Pháp luật Kinh Tế Văn hóa Giáo dục Thể thao
Sụt lún ở "vựa lúa Việt Nam" nhanh hơn nước biển dâng
02/06/2017 17:31
(HanoiTV) - Đại sứ quán Hà Lan tại Việt Nam công bố bằng chứng mới cho thấy Đồng bằng sông Cửu Long thấp dần 2-4 cm/năm, cao hơn tốc độ nước biển dâng 2 - 8 lần.
Độ cao so với mặt nước biển của đồng bằng sông Cửu Long so với sụt lún lũy tích mô phỏng qua 25 năm. Nguồn: Miderhoud và các cộng sự

Đó là kết quả hai năm nghiên cứu về sụt lún tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) của các nhà khoa học từ Đại học Utrecht, Viện nghiên cứu Deltares Hà Lan, Đại học Cần Thơ, và Liên đoàn Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước miền Nam, do Đại sứ quán Hà Lan tại Việt Nam công bố ngày 2/6.

Cao hơn mực nước biển từ 2-4 lần so với chiều cao đã mất

Suy giảm nước ngầm và sụt lún tăng nhanh ở Kiên Giang, Cần Thơ, Long An, thành phố Hồ Chí Minh, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Trà Vinh, và Cà Mau, theo nhóm nghiên cứu.

Theo báo cáo “Tác động của 25 năm khai thác nước ngầm tại ĐBSCL” của nhóm tác giả trên, từ năm 1991 - 2015, tốc độ sụt lún từ 2 - 4 cm/năm.

Sụt lún diễn ra nhanh hơn ở các vùng ven biển, nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp của nước biển dâng. Hiện nay, tốc độ nước biển dâng tại Việt Nam là 3-5 mm/năm.

Video "Tác động của 25 năm khai thác nước ngầm tại ĐBSCL" của nhóm nghiên cứu 

Như vậy, sụt lún tại ĐBSCL diễn ra nhanh hơn hơn 2-8 lần so với mực nước biển dâng. Vựa lúa Việt Nam chỉ cao hơn mực nước biển 1- 2 mét, tức là cao hơn từ 2-4 lần so với chiều cao đã mất.

Đại sứ quán Hà Lan tại Việt Nam cảnh báo:

Việc sụt lún đồng nghĩa với gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn, ngập lụt và sạt lở bờ biển.

Nếu không có biện pháp hành động ngay, khu vực sinh sống của 20 triệu người và nguồn cung cấp lương thực cho 200 triệu người ở Việt Nam sẽ phải đối mặt với tình trạng thảm họa nghiêm trọng.

Trong 25 năm, thành phố Hồ Chí Minh dẫn đầu về mức độ sụt lún với việc suy giảm chiều cao 50 cm so với mực nước biển. Sóc Trăng, Bạc Liêu và Trà Vinh đã lún khoảng 30 cm. 

Kết luận này trùng với các công bố khoa học trước đó. Cụ thể là, kết quả quan trắc năm 2010 của Trung tâm Địa tin học thuộc Khu Công nghệ phần mềm Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh cho thấy 14 quận, huyện trên địa bàn thành phố bị lún với tốc độ từ 7mm đến 10mm/năm, có những khu vực mỗi năm lún tới 15mm. Thành phố có nền kinh tế năng động nhất Việt Nam bắt đầu lún từ năm 1996 và tăng nhanh kể từ năm 2004

Kết quả theo dõi 8 năm (2007 - 2015) cho thấy Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Sóc Trăng khẳng định mực nước tĩnh của mạch nước ngầm hạ thấp và sắp tới còn hạ nhiều. Ông Trần Văn Thanh, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Sóc Trăng ví các địa phương như thành phố Sóc Trăng, huyện Mỹ Xuyên và thị xã Vĩnh Châu như “lòng chảo” khi mực nước ngầm hạ liên tục.

Một hệ thống khai thác nước ngầm có nền đất thấp hơn 30 cm so với khi xây dựng. Ảnh: Nhóm nghiên cứu

Nước ngầm không vô tận và không miễn phí

Phát hiện mức độ sụt lún nhanh của ĐBSCL trên dựa vào việc dùng mô hình 3D để tìm hiểu từng địa điểm sụt lún và mức độ sụt tại các điểm này. Sau đó, các phát hiện được so sánh kiểm chứng với hình ảnh số liệu thu được từ vệ tinh. Hai kết quả khôngcó nhiều khác biệt.

“Khai thác nước ngầm không phải nguyên nhân duy nhất gây ra sụt lún ở khu vực này”, Ông Gilles Erkens, chuyên gia nghiên cứu sụt lún tại Viện nghiên cứu Deltares cho biết.

“Bên cạnh việc khai thác nước ngầm từ các tầng sâu thì còn các nguyên nhân khác như nền đất cũng bị nén do sức nặng từ các công trình và việc các tầng nước ngầm đang dần hạ thấp”.

Nguyên nhân chính gây ra hiện tượng trên là do khai thác nước ngầm quá mức để phục vụ sinh hoạt, canh tác nông nghiệp và nuôi thủy hải sản, theo nhóm nghiên cứu. Trong khi đó, nguồn nước ngầm bổ sung gần như không đáng kể.

"Người nông dân chưa hiểu đầy đủ về nước ngầm. Họ cho rằng đó là nguồn nước miễn phí và có thể thoải mái sử dụng", ông Tom Kompier, Bí thư thứ nhất phụ trách về Quản lí nước và Biến đổi khí hậu của Đại sứ quán Hà Lan tại Việt Nam cho biết: "Hà Lan sẽ phối hợp với Đại học Cần Thơ thực hiện chương trình giáo dục để người dân chuyển từ nhận thức nước ngầm miễn phí sang sử dụng nước tiết kiệm".

"Nước mưa tự nhiên và các vườn quốc gia đóng vai trò quan trọng bổ sung nước ngầm nhưng cần có những khu chứa nước có diện tích khổng lồ", ông Tom Kompier gợi ý: "Việt Nam nên cân nhắc giảm diện tích trồng lúa cũng như hạn chế trồng lúa ba vụ".

Thúy Bình

Từ khóa: Đồng bằng sông Cửu Longsụt lúnxâm nhập mặnsạt lở bờ biển