Có một “series” phim tài liệu cho đến nay vẫn được duy trì, được phát sóng liên tục, thường kỳ trên màn hình Đài PT-TH Hà Nội và luôn thu hút được sự chú ý, cảm mến của nhiều khán giả, đặc biệt là giới trí thức, học sinh, sinh viên. Đó là loạt phim tài liệu nghệ thuật giới thiệu chân dung và cuộc đời, sự nghiệp, tác phẩm của các văn nghệ sỹ nổi tiếng, những người đóng góp lớn cho nền văn nghệ cách mạng nước nhà..

20 năm về trước, khi Trang Văn học - Nghệ thuật của Đài PT-TH Hà Nội được mở ra trên sóng truyền hình, những người làm chương trình đã tìm ra một hướng đi đúng trong việc làm phim về các văn nghệ sỹ, hướng đi ấy được sự ủng hộ của Ban Giám đốc Đài, được giới văn nghệ và các đồng nghiệp đón nhận. “Cú huých” đầu tiên là phim về “nghệ sỹ nhân dân Tào Mạt” của đạo diễn Vũ Đình Minh. Ngay lập tức phim đầu tiên này đã đoạt huy chương vàng trong Liên hoan phim truyền hình toàn quốc năm 1992. Ông cũng là người khởi xướng loạt phim tài liệu chân dung văn nghệ sỹ khi ông làm trưởng ban Văn nghệ Đài PT-TH Hà Nội .

Để có được bộ phim dài từ 25 đến 30 phút về cuộc đời và sự nghiệp của một văn nghệ sỹ, khâu tổ chức sản xuất qua nhiều công đoạn công phu, kỹ lưỡng. Trước hết phải tìm hiểu sâu sắc, gặp gỡ, trao đổi với nhân vật, để từ đó hình thành nên kịch bản có tứ “văn học”làm sao vừa khái quát được cả cuộc đời lại vừa cô đọng giới thiệu được nét đặc sắc riêng biệt  của từng người cả phần đời lẫn phần nghiệp. Khâu ghi hình mới là phức tạp nhất, địa điểm ghi hình khá nhiều nơi, có khi trải ra trên một không gian địa lý khá rộng, nơi nhân vật đang ở,  quê quán, nơi sinh thành tác phẩm, nơi có những nhân chứng, bạn bè.v.v... Phim về nhà thơ Quang Dũng là một ví dụ. Đoàn làm phim phải hai lần tới Mai Châu và Châu Trang - hai địa danh gắn bó với đời thơ Quang Dũng hoặc đoàn làm phim về  nhà văn Tô Hoài đã cùng ông rong ruổi qua những vùng rừng núi Tây Bắc, ghi hình ông uống rượu cần, múa xòe, ngắm hoa mai nở trắng núi rừng, ngồi bên bếp lửa nhà sàn để hồi tưởng lại thời ông viết “ Vợ chồng A Phủ” và “Chuyện Tây  Bắc”, rồi lại cùng ông về thăm lại vùng Kẻ Bưởi xưa, gần Hồ Tây, nơi nhà văn đã sinh ra, lớn lên để viết “Dế mèn phiêu lưu ký”.v.v. Không quản đường xa, có biên tập phóng viên vào thành phố Hồ Chí Minh để làm phim về nhà văn Nguyễn Quang Sáng, Anh Đức.v.v... vào Tây Nguyên để giới thiệu nghệ sỹ múa Xuân La.v.v.. Rất nhiều những chuyến đi như thế, không ít vất vả, nhưng nhiều kỷ niệm và nhiều niềm vui

Trải qua 2 thập niên, Ban Văn nghệ đã sản xuất hàng trăm bộ phim tài liệu và các phóng sự về các văn nghệ sỹ thuộc nhiều thế hệ, nhiều bộ môn nghệ thuật khác nhau, giới thiệu được khá sâu sắc, chọn lọc những gương mặt, những cuộc đời làm nên diện mạo nền văn học cách mạng nước nhà. Nhiều phim đã đoạt giải thưởng trong các liên hoan phim truyền hình toàn quốc, đoạt giải báo chí mang tên “Nguyễn Tất Tố” của Hội nhà báo Hà Nội và giải báo chí toàn quốc. Ra đời từ 20 năm nay, nhưng chương trình vẫn có sức thu hút lớn và vẫn được tiếp tục duy trì, đổi mới. Nhiều khán giả cho biết: nhờ có loạt phim này mà nhiều người mới được biết về chân dung, cuộc đời những văn nghệ sỹ họ yêu mến từ lâu. Không ít các nhà giáo, các em học sinh, sinh viên thường xuyên ngỏ ý muốn in băng để làm “giáo cụ trực quan”. Chẳng hạn trong tiết học giới thiệu về một nhà văn, nhà thơ nổi tiếng và tác phẩm của họ, cuốn phim của Đài PT-TH Hà Nội chiếu lên trong buổi học đã giúp thầy trò được nhìn thấy những hình ảnh sinh động của tác giả đó.

Mỗi một tác giả nổi tiếng, ngoài những tác phẩm để lại cho cuộc đời thì chính những trang đời của họ, những suy tư, trăn trở, những ước vọng, vui buồn, cá tính sáng tạo, không gian sống, số phận của họ và cả những góc khuất mà nhiều khi người đời không dễ gì nhìn thấy lại chính là một “tác phẩm lớn”. “Tác phẩm” của thời đại, “tác phẩm”  sinh động và tồn tại song song với sự bền lâu của những di sản tinh thần. Được tiếp xúc, làm phim về những tác giả như thế là một vinh dự lớn, một niềm vui lớn cho những người làm truyền hình của Đài PT-TH Hà Nội.Có nhiều tác giả đã đi xa, nhưng những kỷ niệm về những lần gặp gỡ, những chuyến đi, những buổi ghi hình luôn là những trang đẹp nhất trong cuộc đời mỗi phóng viên, biên tập. Mỗi một con người đều để lại những ấn tượng không quên, trước hết là những tâm hồn lớn, những trái tim nhân ái và trí tuệ lớn nhưng lại rất đỗi bình dị, khiêm nhường trong đời thường.

Thời gian qua đi, mỗi đời người hữu hạn, chỉ có những giá trị tinh thần là bền vững. Các phóng viên của Ban biên tập Văn nghệ vẫn tìm tòi, sáng tạo và không quản mệt mỏi để tiếp tục ghi lại những chân dung - những gương mặt - cuộc đời và tác phẩm của văn nghệ sỹ Việt Nam, góp phần để lại cho thế hệ mai sau một kho tư liệu quý giá và tôn vinh những thành tựu cũng như đóng góp trường tồn của các văn nghệ sỹ đất nước bởi chính những văn nghệ sỹ ấy qua thời gian vẫn bền bỉ cống hiến và đúng như tên gọi của một bộ phim trong loạt phim “chân dung văn nghệ sỹ” mà Đài PT- TH Hà Nội đã thực hiện : “ Cây đại thụ vẫn ra hoa” ./.

Trần Thùy Dương