Thời sự / Chính trị Xã hội Pháp luật Kinh Tế Văn hóa Giáo dục Thể thao
Hạ Long và Cát Bà liên kết hoàn tất hồ sơ di sản
14/03/2018 08:17
(HanoiTV) - Hồ sơ tái đề cử Di sản Thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long mở rộng sang quần đảo Cát Bà đã hoàn tất và đang lấy ý kiến của các sở ban ngành.

Ông Nguyễn Anh Tuân, Giám đốc Sở Ngoại vụ Hải Phòng và Chánh Văn phòng Ban Quản lý Di sản Thiên nhiên quần đảo Cát Bà, cho biết tại cuộc họp cấp lãnh đạo lần thứ năm Sáng kiến Liên minh Vịnh Hạ Long - Cát Bà, ngày 13/3. 

Sáng kiến Liên minh vịnh Hạ Long - Cát Bà xây dựng cơ chế hợp tác giữa nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương từ năm 2014 - 2019.

Quần đảo Cát Bà và vịnh Hạ Long - giàu về đa dạng sinh học giống loài và hệ sinh thái

Các nhà khoa học đã ghi nhận có 4.622 loài thực, động vật trên cạn và dưới nước tại Hạ Long và Cát Bà, theo Cổng thông tin điện tử thành phố Hải Phòng. Trong đó có các loài động vật tiêu biểu như 47 loài bò sát, 30 loài dơi và các loài động vật lưỡng cư.

Đặc biệt, những loài như voọc Cát Bà, thạch sùng mí, dơi bao đuôi râu đen, dơi cánh dài, ếch cây nhỏ đá vôi, nhái cây Cát Bà chỉ có ở Cát Bà và Hạ Long.

Hồ sơ tái đề cử lần thứ ba đề nghị UNESCO công nhận không gian vùng biển quần thể đá vôi vịnh Hạ Long và quần đảo Cát Bà đạt tiêu chuẩn của Di sản Thiên nhiên Thế giới với giá trị đa dạng sinh học giống loài (tiêu chuẩn x).

Việc mở rộng nhằm tăng tính thuyết phục về mức độ đa dạng sinh học cũng như thúc đẩy việc hợp tác bảo tồn giữa tỉnh Quảng Ninh và thành phố Hải Phòng.

Ngoài ra, tiến sĩ Jaap Vermeulen, một trong hai chuyên gia quốc tế tư vấn hồ sơ tái đề cử, gợi ý bổ sung tiêu chuẩn ix - giá trị nổi bật về các quá trình sinh thái vào hồ sơ đề cử di sản.

"Quần đảo Cát Bà và vịnh Hạ Long minh họa cho từng giai đoạn có thể đã diễn ra của quá trình biển tiến của các núi đá vôi, từ giai đoạn núi đá vôi trên đất liền với các khu rừng nhiệt đới tới các hồ nước mặt và dần dần bị ngập thành vùng biển. Không ở đâu trên thế giới quá trình này lại được minh họa một cách rõ ràng, đa dạng và đi cùng nhiều hệ sinh thái tới vậy," Tiến sĩ Jaap Vermeulen nhận định.

Trước đó, vùng lõi của vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận lần đầu là Di sản Thiên nhiên Thế giới với giá trị thẩm mỹ (tiêu chuẩn vii) (năm 1994), và được tái công nhận lần thứ hai với giá trị ngoại hạng toàn cầu về địa chất-địa mạo (tiêu chuẩn viii) vào năm 2000.

Sau bước lấy ý kiến, hồ sơ tái đề cử lần ba sẽ chuyển sang Ban Quản lý Di sản Thiên nhiên vịnh Hạ Long và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để hoàn tất các bước tham vấn và hoàn chỉnh lần cuối hồ sơ. Dự kiến, ngày 30/9/2018 sẽ chính thức nộp hồ sơ lần một đến Trung tâm Di sản Thế giới của UNESCO.

"Nếu mọi việc theo đúng kế hoạch, UNESCO sẽ cử đoàn thẩm định vào năm 2019 và kỳ vọng UNESCO sẽ công nhận vào năm 2020," ông Nguyễn Anh Tuân chia sẻ: "Nếu được vinh danh lần thứ ba, đây sẽ là di sản thiên nhiên đầu tiên của Việt Nam đạt bốn tiêu chuẩn của UNESCO."

Cốt lõi của công nhận di sản là bảo tồn cho thế hệ sau

Hồ sơ tái đề cử lần ba nhận được sự ủng hộ tích cực không chỉ có các tổ chức và chuyên gia trong nước mà còn có các cơ quan quốc tế như IUCN, UNESCO và USAID.

Song các chuyên gia cũng cảnh báo về nguy cơ mất cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn khi thiếu chú trọng thực hành bảo tồn sau khi hồ sơ được thông qua. "Không nên tập trung quá nhiều vào việc công nhận di sản và coi đó là mục đích. Không nên coi việc công nhận di sản là công cụ phát triển kinh tế," bà Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng ban Văn hóa UNESCO Việt Nam, cảnh báo: "Cốt lõi của nó là bảo vệ di sản cho các thế hệ sau."

Nhiều công trình xây dựng lấn biển xuất hiện ở khu vực vịnh Hạ Long từ 1990 - 2015. Nguồn: PGS. TS Phạm Trung Lương
"Tôi cảm thấy buồn và nuối tiếc khi quay lại vịnh Hạ Long vì các dãy nhà xây chắn tầm nhìn ra biển. Chỗ nào cũng thấy có công trình xây dựng," nhà báo Linh Chi, Thời báo Ngân hàng, chia sẻ trong chuyến điền dã báo chí về "Phát triển du lịch bền vững trong các khu di sản thiên nhiên" (12-14/3/2018).

Chuyên gia văn hóa của UNESCO Việt Nam dẫn chứng vi phạm xây dựng trong vùng lõi của Di sản Thiên nhiên Tràng An như một bài học cần rút kinh nghiệm đối với những người quản lý vịnh Hạ Long và quần đảo Cát Bà khi làm hồ sơ tái đề cử. "Trong bối cảnh cam kết chính trị tái đề cử với bốn tiêu chí từ lãnh đạo cấp trung ương và cấp tỉnh, phải chứng minh có hệ thống nhân lực và tài chính đảm bảo thực thi bốn tiêu chí, tránh trường hợp sau khi công nhận thì thông báo không có tiền," bà Thanh Hường kiến nghị.

PGS. TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt Nam cũng chỉ ra thực tế là có khoảng cách xa về tính bền vững bảo tồn di sản trong hồ sơ tái đề cử, nghị quyết, quyết định và thực thi tại địa phương. "Sau khi chỉnh sửa dựa trên các ý kiến đóng góp, các văn bản ban hành tương đối hoàn chỉnh. Thực hiện 80% công việc cũng đã tốt. Tuy nhiên, khi thực hiện, vì lợi ích riêng, vì tiếng nói của nhà đầu tư nên có sự sai lệch", chuyên gia từng đại diện Việt Nam tại Ủy ban Di sản thế giới cho biết. Do đó, yếu tố bền vững chủ yếu nằm trên giấy. 

Hơn 500 tàu du lịch hoạt động ở vịnh Hạ Long và chỉ có 10% có hệ thống lọc hoàn toàn nước thải từ nhà vệ sinh
Theo hướng dẫn của Cục đăng kiểm về tiêu chuẩn đối với tàu biển, đối với tàu ngày tàu ngày, mỗi hành khách thải ra 20 lít nước đen và xám (nước thải sinh hoạt). Trên tàu qua đêm, 250 lít nước đen và xám/hành khách.

Ông Phạm Đình Huỳnh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban quản lý vịnh Hạ Long, cho biết: Hiện có trên 500 tàu khách nhưng chỉ có 10% số tàu có hệ thống lọc nước thải đen (nước thải từ nhà vệ sinh, dầu ... - PV).

Hiện nay, du lịch mang lại nguồn thu đáng kể cho Vịnh Hạ Long và quần đảo Cát Bà. Số lượng du khách đến đây tăng đều theo từng năm. Năm 2017, đơn cử như ở vịnh Hạ Long, theo Sở Du lịch tỉnh Quảng Ninh, có 9,87 triệu lượt khách (tăng gần 13% so với năm 2015) mang lại nguồn thu du lịch hơn 17.885 tỷ đồng (tăng 30% so với cùng kỳ năm 2016). Đối với quần đảo Cát Bà, lượng du khách trên 2 triệu lượt và nguồn thu du lịch hơn 1.000 tỷ đồng, theo PGS. TS Phạm Trung Lương, Viện Môi trường và Phát triển bền vững.

Tuy nhiên, sự gia tăng số lượng du khách cũng tăng áp lực đáng kể (nước thải, rác thải, dầu thải, tiếng ồn, thay đổi cảnh quan...) đến môi trường. Đồng thời, góp phần gia tăng các công trình xây dựng lấn biển. "Du lịch có những tác động tiêu cực đáng kể đối với môi trường nếu không được kiểm soát và quản lý tốt," PGS. TS Phạm Trung Lương cho biết. Chuyên gia bảo tồn cho rằng việc phát triển các khu du lịch ở Hạ Long - Cát Bà dẫn đến suy giảm giá trị cảnh quan, sinh thái, ô nhiễm nước cũng như thu hẹp không gian di sản.

Thúy Bình

Từ khóa: vịnh Hạ Long