Tổng đài: 0243 8356 700 | Email: hanoitv.online@gmail.com

Cụm di tích Đình - Chùa Ngũ Xã
04/06/2022 09:50
(HanoiTV) - Chùa Ngũ Xã được dựng vào cuối thời Hậu Lê. Đình Ngũ Xã được xây dựng vào năm 1796 và đã trải qua nhiều lần trùng tu. Cụm di tích này tọa lạc tại số 44 phố Ngũ Xã, Trúc Bạch, Ba Đình, Hà Nội.

Chùa thuộc thôn Ngũ Xã, tổng Thuận Thành, huyện Vĩnh Thuận. Về sau bị hỏa hoạn nên năm 1949 Hòa thượng Thích Mật Đắc cho xây lại và hoàn thành sau 3 năm thi công. Chùa gồm hai toà nhà hai tầng liền kề hình “chữ nhị” thông với nhà tả vu giáp đài tưởng niệm liệt sĩ và lưng đình Ngũ Xã.

Chính điện có pho tượng Phật A-di-đà khổng lồ, một công trình nổi tiếng về nhiều mặt. Nghệ nhân Nguyễn Khắc Hiếu tạo mẫu, thợ cả Nguyễn Văn Tùng làm khuôn và chỉ huy việc đúc trong thời gian xây dựng lại chùa. Ngoài đống đồ đồng do những thiện nam tín nữ và khách thập phương cúng góp còn có tượng cố Toàn quyền Đông Dương Paul Bert và phiên bản tượng Nữ thần Tự do. Hai tượng đài biểu trưng sự khai hoá của Pháp bị nhân dân kéo đổ vào mùa xuân 1945 và Trần Văn Lai thị trưởng người Việt đầu tiên của Hà Nội hồi ấy đã cho đem từ công viên bỏ vào kho.

Ngoài giá trị lịch sử và mỹ thuật, pho tượng này còn phá kỷ lục về tượng đồng lớn nhất vào giữa thế kỷ 20. Tượng Phật ngồi ở tư thế toạ thiền, làm bằng đồng đen, cao 3,95m, hai đầu gối cách nhau 3,60m, chu vi 11,60m, nặng 10 tấn. Bệ tượng là một tòa sen có 96 cánh, cao 1,45m, chu vi 15m, nặng 3,9 tấn.

Pho tượng Phật A-di-đà khổng lồ
Còn có một hương án phụ thờ Quán thế âm Bồ tát đặt ở góc cuối hàng hiên, cạnh bậc thang thông sang toà nhà bên phải. Trong tầng trên của nhà này có 3 gian thờ, sàn cao hơn nhưng trần thấp hơn khu nhà chính. Gian giữa thờ các Thánh Mẫu, gian bên trái thờ Quan Tam thánh, gian bên phải thờ sư Tổ. Nhà khách và nhà Tăng đều ở tầng dưới, lối vào liền với cái sân ngắn. Một cây muỗm già vượt qua hiên gác treo quả chuông nhỏ và vươn lên toả bóng xuống mái chùa.

Chùa lưu giữ được 16 tấm bia đá được dựng trong giai đoạn từ năm 1919 đến 1947 và may mắn không hề bị hỏng khi xảy ra hoả hoạn. Ngoài ra còn có một số đồ thủ công mỹ nghệ quý giá khác, đáng kể nhất là bộ lư hương bằng đồng nặng 300kg, cao 0,76m và cặp chân đèn cũng bằng đồng, mỗi cây nặng 300kg, cao 1,2m. Ngôi chùa cùng các hiện vật bên trong đã thể hiện tâm huyết của Phật tử và tài năng của các nghệ nhân đúc đồng nhiều thế hệ ở nơi đây.

Ngày 11-5-1993 chùa Thần Quang cùng đình Ngũ Xã đã được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật theo Quyết định số 534 QĐ/BT của Bộ trưởng Văn hoá – Thông tin.

Ngũ Xã là năm xã Đông Mai, Châu Mỹ, Long Thượng, Đào Viên và Điện Tiền ở vùng Thuận Thành (Bắc Ninh) và Văn Lâm (Hưng Yên). Vào khoảng thế kỷ 17 – 18, một số thợ đúc đồng quê ở năm xã kia đã cùng nhau về bán đảo Trúc Bạch (nay thuộc quận Ba Đình) mở lò đúc đồng, làm ra những chiếc nồi, sanh, đỉnh, chuông, tượng, đồ thờ và còn đúc cả tiền đồng cho triều đình.

Đến cuối thế kỷ 18, nghề đúc đồng ở đây đã phát đạt, sản xuất được nhiều mặt hàng có giá trị. Nhà thơ Nguyễn Huy Lượng đã viết: “Lửa đóm ghen Ngũ Xã xây lò” (trong bài phú “Tụng Tây Hồ”). Câu ấy có nghĩa là lửa đỏ thâu đêm suốt sáng của những lò đồng Ngũ Xã khiến lũ đom đóm phải phát ghen.

Chính trong quá trình dựng làng lập nghiệp, những người dân nơi đây đã xây ngôi đình thờ ông tổ sư nghề đúc đồng Minh Không. Ông tên thật là Nguyễn Chí Thành (1066 – 1141) là nhà sư nổi tiếng thời Lý, người làng Đàm Xá, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình, học trò của thiền sư Từ Đạo Hạnh. Ông tu ở chùa Quốc Thanh và chùa Giao Thủy. Năm 1136, do chữa khỏi bệnh cho vua Lý Thần Tông nên ông được phong là quốc sư và được ban thưởng nhiều vàng bạc. Ông đem số vàng bạc ấy cho dựng chùa Quỳnh Lâm (Đông Triều, Quảng Ninh) và đúc tượng Phật lớn đặt ở chùa này. Tượng Phật chùa Quỳnh Lâm là một trong bốn đại khí của nước Nam thời Lý – Trần.

Đình Ngũ Xã
Nhìn tổng thể, kiến trúc của đình theo kiểu chữ “đinh” khá bề thế, có tường xây biệt lập với xung quanh. Phần cổng đình mới được làm lại cách đây chưa lâu theo kiểu dáng nguyên gốc với hai cột cao to đắp hình đôi nghê châu vào nhau. Nối hai cột này ở phía trên là một bức bình phong, phía dưới là một bộ cửa gỗ tốt được chạm trổ công phu.

Hiện nay, đình Ngũ Xã còn lưu giữ được một quả chuông đồng, ba đạo sắc phong từ năm Tự Đức thứ 3 (1850) đến năm Khải Định thứ 9 (1924). Có thể thấy ở ngôi đình này giá trị lịch sử và giá trị kiến trúc nghệ thuật đã hòa quện, đan xen vào nhau, khiến khách tham quan ngoài việc kính cẩn thắp hương tưởng nhớ tổ nghề, còn cảm nhận được vẻ đẹp của di tích qua bàn tay khéo léo và óc thẩm mĩ, sáng tạo của nghệ nhân thuở xưa.

Đình Ngũ Xã như một điểm nhấn giữa bán đảo xinh đẹp bên hồ Trúc Bạch, đã trở thành một nơi du lịch hấp dẫn khách tham quan. Đến với di tích này, du khách không chỉ tìm về cõi hư ảo của thế giới tâm linh, mà còn để thấy một trong những nghề thủ công nổi tiếng của Thăng Long như trong câu ca:

Lĩnh hoa Yên Thái

Đồ gốm Bát Tràng

Thợ vàng Định Công

Thợ đồng Ngũ Xã.

HanoiTV

Từ khóa: đình Ngũ Xãchùa Ngũ Xãnghề đúc đồng ngũ xã