Tổng đài: 0243 8356 700 | Email: hanoitv.online@gmail.com

Đột quị - những dấu hiệu nhận biết và cách sơ cứu
18/04/2021 16:31
(HanoiTV) - Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sỹ- Bác sĩ chuyên khoa I Nghiêm Thị Thanh Hường - Bác sĩ Hồi Sức cấp cứu, Khoa Châm cứu và phục hồi chức năng-Bệnh viện YHCT Hà Đông.

Đột quỵ là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Trung bình cứ 3 phút lại có 1 ca tử vong do đột quỵ. Đột quỵ là gì? Dấu hiệu đột quỵ bao gồm những gì? Hãy cùng tìm hiểu rõ hơn trong bài viết dưới đây.

Đột quỵ là gì?

Đột quỵ còn được gọi là tai biến mạch máu não. Đây là tình trạng não bộ bị tổn thương nghiêm trọng do quá trình cấp máu não bị gián đoạn hoặc giảm đáng kể khiến não bộ bị thiếu oxy, không đủ dinh dưỡng để nuôi các tế bào. Trong vòng vài phút nếu không được cung cấp đủ máu các tế bào não sẽ bắt đầu chết.

Do đó, người bị đột quỵ cần được cấp cứu ngay lập tức, thời gian kéo dài càng lâu, số lượng tế bào não chết càng nhiều sẽ ảnh hưởng lớn tới khả năng vận động và tư duy của cơ thể, thậm chí là tử vong. Hầu hết những người sống sót sau cơn đột quỵ đều có sức khỏe suy yếu hoặc mắc các di chứng như: tê liệt hoặc cử động yếu một phần cơ thể, mất ngôn ngữ, rối loạn cảm xúc, thị giác suy giảm...

Thạc sỹ- Bác sỹ chuyên khoa 1 Nghiêm Thị Thanh Hường - Trưởng khoa Châm cứu và phục hồi chức năng - BV YHCT Hà Đông giảng về những điều cần làm ngay khi nhận biết dấu hiệu của bệnh nhân đột quị hay còn gọi là tai biến mạch máu não. Ngay lập tức phải chuyển bệnh  nhân đến cơ sở y tế gần nhất có điều trị đột quị để tận dụng thời gian vàng cứu não người bệnh tránh di chứng nặng nề về sau.
Những buổi truyền thông của khoa đến các bệnh nhân cao tuổi như thế này đã mang lại hiệu quả thiết thực , bệnh nhân biết khái niệm và các dấu hiệu nhận biết khi bị đột quị hoặc cơn tai biến thoáng qua để phòng tránh và tự bảo vệ mình.

Các loại đột quỵ chính:

Đột quỵ do thiếu máu cục bộ: Gây ra bởi tắc nghẽn động mạch, chiếm khoảng 85% trường hợp đột quỵ. Tuy nhiên, bệnh có thể phòng tránh hiệu quả nếu thực hiện tốt các biện pháp dự phòng.

Đột quỵ do huyết khối: Tắc nghẽn do hình thành các cục máu đông hoặc do mảng bám tích tụ trong động mạch ở cổ hoặc não.

Đột quỵ do tắc mạch: Các cục máu đông hình thành ở đâu đó trong cơ thể, thường gặp nhất là tim. Sau đó, di chuyển đến não gây tắc nghẽn.

Đột quỵ do xuất huyết: Loại đột quỵ này gây ra bởi vết nứt trên bề mặt não hoặc động mạch não gây xuất huyết mà nguyên nhân có thể là do phình mạch, hệ thống mạch máu não bị dị dạng. Đột quỵ do xuất huyết chiếm khoảng 15% số ca đột quỵ.

Thiếu máu não thoáng qua (TIA): thường gọi là đột quỵ nhỏ bởi là những giai đoạn ngắn có triệu chứng của đột quỵ, kéo dài khoảng vài phút.

"Đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất có chức năng phòng chống đột quị một cách kịp thời". Đây là chia sẻ thực tiễn suốt 25 năm công tác của Thạc sỹ- Bác sỹ Nghiêm Thị Thanh Hường- Trưởng khoa Cấp cứu - Châm cứu và phục hồi chức năng - BV YHCT Hà Đông. Nhiều người bệnh được đưa đến viện chậm đã để lại những di chứng nặng nề như bệnh nhân trong ảnh, bà đã phải ngồi xe lăn vì bán thân bất toại do đột quị lần 3.

6 dấu hiệu báo trước cơn đột quỵ sớm nhất

Mặt có biểu hiện không cân xứng, miệng méo, nhân trung lệch.

Thị lực giảm, mắt mờ, không nhìn rõ. Biểu hiện này thường biểu hiện không rõ rệt nên rất khó nhận biết.

Tê mỏi chân tay, cử động khó, khó cử động, tê liệt một bên cơ thể.

Rối loạn trí nhớ, không nhận thức được, gặp khó khăn trong việc suy nghĩ từ để nói, không diễn đạt được, có cảm giác mơ hồ.

Khó phát âm, nói ngọng bất thường, môi lưỡi tê cứng.

Đau đầu dữ dội, cơn đau đến nhanh, có thể gây buồn nôn hoặc nôn.

Nguyên nhân đột quỵ là gì?

-Yếu tố có thể kiểm soát được

Cao huyết áp: Tạo điều kiện hình thành các cục máu đông, cản trở quá trình lưu thông máu lên não hay gây sức ép lên thành động mạch và dẫn đến xuất huyết não.

Hút thuốc: Khói thuốc gây tổn thương thành mạch máu, gia tăng xơ cứng động mạch và là nguyên nhân gây tăng huyết áp.

Cholesterol cao, thừa cân: Gây ra nhiều bệnh lý như mỡ máu, cao huyết áp, tim mạch và tăng nguy cơ đột quỵ.

Bệnh tim mạch: Suy tim, rung tâm nhĩ, nhiễm trùng tim, rối loạn nhịp tim có nguy cơ đột quỵ cao.

Đái tháo đường.

Thiếu máu não thoáng qua.

Đột quỵ tái phát: Tiền căn cá nhân bị đột quỵ có thể tái phát trong vài tháng đầu. Nguy cơ này kéo dài khoảng 5 năm và giảm dần theo thời gian.

- Yếu tố không thể kiểm soát được

Tuổi tác: Độ tuổi nào cũng có nguy cơ đột quỵ, tuy nhiên người giá có nguy cơ đột quỵ cao hơn, đặc biệt là sau tuổi 55.

Giới tính: Nam giới có nguy cơ đột quỵ cao hơn so với nữ giới.

Chủng tộc: Người Mỹ gốc Phi có nguy cơ mắc đột quỵ cao gấp 2 lần so với người da trắng.

Tiền sử gia đình: Người có người thân từng bị đột quỵ hoặc mắc các bệnh lý nhồi máu cơ tim, thiếu máu não thoáng qua có nguy cơ đột quỵ cao hơn so với người bình thường.

Sơ cứu tại nhà cho người có dấu hiệu đột quỵ:

Không để người bệnh ngã và gọi xe cấp cứu ngay lập tức.

Đặt bệnh nhân ở tư thế nằm nghiêng an toàn để bảo vệ đường thở và an toàn cho người bệnh.

Theo dõi chặt chẽ các dấu hiệu, phản ứng của bệnh nhân như suy giảm ý thức, nôn mửa…

Tuyệt đối không tự ý bấm huyệt, đánh gió, châm cứu.

Không cho bệnh nhân ăn uống vì có thể gây hít sặc chất nôn vào đường hô hấp, tắc đường thở, rất nguy hiểm.

Không tự ý dùng thuốc hạ huyết áp hay bất kỳ loại thuốc nào khác.

Điều trị và biến chứng sau đột quỵ

Thời gian kéo dài càng lâu, số lượng tế bào chết càng nhiều, khả năng vận động và tư duy của cơ thể càng bị ảnh hưởng, thậm chí có thể tử vong. Vì vậy, người bị đột quỵ cần được cấp cứu y tế, chẩn đoán và điều trị ngay lập tức.

- Điều trị:

Thời gian vàng trong cấp cứu đột quỵ: Thời gian vàng được hiểu là thời gian tốt nhất để cấp cứu điều trị bệnh nhân đột quỵ, có tỷ lệ phục hồi cao và biến chứng thấp nhất.

Từ 4 đến 5 giờ đối với nhồi máu não dùng thuốc tan máu đông.

Trong vòng 6 giờ đối với nhồi máu não can thiệp lấy huyết khối.

Tùy theo tình trạng của người bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định các can thiệp y học cần thiết để cứu sống bệnh nhân và hạn chế tàn tật sau hồi phục.

Bệnh nhân đột quỵ cần được thăm khám, chẩn đoán và điều trị nhanh nhất, tránh lỡ thời gian vàng khiến tổn thương não nặng, hiệu quả can thiệp kém dẫn đến tai biến sau can thiệp cao.

Cách phòng tránh đột quỵ hiệu quả

Kiểm soát và điều trị các bệnh lý làm tăng nguy cơ đột quỵ có thể thay đổi như tiểu đường, tim mạch, mỡ máu, cao huyết áp…

Chế độ ăn uống lành mạnh

Ăn uống khoa học có thể làm giảm nguy cơ đột quỵ cũng như ngăn ngừa bệnh tái phát. Vì vậy, bên cạnh xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh với các loại thực phẩm có lợi, bạn cũng nên tránh những món ăn có thể khiến cho tình trạng bệnh thêm nghiêm trọng.

Các loại thực phẩm giúp phòng tránh đột quỵ:

Thực phẩm giàu Omega-3 như cá hồi, cá ngừ, cá thu.

Đậu lăng, rau có màu sẫm, măng tây, bông cải, các loại hạt, củ cải… giàu folate.

Thực phẩm giúp giảm Cholesterol xấu như yến mạch, đậu nành, hạnh nhân.

Thực phẩm giàu magie như ngũ cốc, chuối, quả bơ, các loại đậu, rong biển, mâm xôi…

Uống nhiều nước lọc, nước trái cây.

Một số thực phẩm cần tránh:

Thức ăn đóng hộp và chế biến sẵn.

Không ăn hoặc chế biến các món ăn quá mặn như cà muối, dưa muối… vì nạp vào cơ thể nhiều muối dễ khiến huyết áp tăng cao.

Hạn chế ăn thịt, sữa và các sản phẩm từ thịt và sữa vì đây là nhóm thực phẩm có nhiều chất béo bão hòa, không có lợi cho sức khỏe tim mạch.

Không ăn quá nhiều trứng, thực phẩm chứa nhiều cholesterol như: bơ thực vật, tôm, khoai tây chiên, gan động vật, phô mai…

Hạn chế hoặc bỏ bia rượu, thuốc lá để ngăn chặn quá trình xơ vữa động mạch, giảm nguy cơ tái phát đột quỵ.

Thay đổi lối sống

Cân bằng giữa công việc, giảm bớt stress, nóng giận.

Nghỉ ngơi, sinh hoạt hợp lý, không nên tắm đêm, thức quá khuya.

Cần giữ ấm cơ thể, giữ gìn sức khỏe, nhất là trong thời điểm giao mùa.

Tập thể dục hằng ngày

Tập thể dục ít nhất 5 ngày/tuần, 30 phút mỗi ngày không chỉ giúp tăng cường sức khỏe mà còn giúp giảm huyết áp và phòng ngừa đột quỵ. Lưu ý, nên lựa chọn các bài tập nặng, vận động mạnh như tập tạ, tennis. Thay vào đó, bạn có thể lựa chọn đi bộ, chạy bộ nhẹ nhàng hoặc tập dưỡng sinh, yoga.

Khám sức khỏe định kỳ 6 tháng, 1 năm/1 lần để tầm soát bệnh kịp thời (tim mạch, tiểu đường…)

Tuyết Mai

Từ khóa: