Tổng đài: 0243 8356 700 | Email: hanoitv.online@gmail.com

Họa sĩ thiết kế biểu trưng Hà Nội qua đời
19/06/2022 14:22
(HanoiTV) - Trong những ngày hè tràn đầy ánh nắng của Hà Nội, chúng ta ngậm ngùi vĩnh biệt người họa sĩ tài ba, "cha đẻ" của biểu trưng Hà Nội "Khuê Văn Các", họa sĩ Phạm Ngọc Tuấn. Ông đã mãi mãi ra đi vào ngày 15/6/2022, thọ 93 tuổi, tại Paris, Cộng hòa Pháp.

Khuê Văn Các - biểu trưng Hà Nội sau thời gian dài tìm kiếm

Sau một thời gian dài nghiên cứu và tìm kiếm, năm 1999 được coi là thời điểm đáng ghi nhớ của Thủ đô ngàn năm Văn Hiến, khi được tổ chức UNESCO trao tặng giải thưởng “Thành phố Vì hòa bình” thì cũng là thời điểm thành phố tìm được mẫu biểu trưng.

Chọn biểu trưng cho Hà Nội, ngoài tính điển hình, khái quát thì còn phải mang giá trị nghệ thuật, giá trị biểu tượng nên việc lựa chọn vô cùng khó khăn.

Đã từng có nhiều giới thiệu, tranh cãi và bàn bạc về việc lấy biểu tượng, mẫu hình nào cho Hà Nội: Chùa Một Cột, tháp Rùa – hồ Gươm, cột cờ Hà Nội, sông Hồng hay Hoàng thành Thăng Long… Trong quá trình chuẩn bị kỷ niệm 990 năm Thăng Long - Hà Nội, một lần nữa việc lựa chọn biểu trưng cho Hà Nội được các nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa đề xuất. Trên cơ sở đó, tháng 5-1997 UBND TP Hà Nội đã phát động cuộc thi sáng tác mẫu biểu trưng Hà Nội dành cho công dân toàn quốc và kiều bào ở nước ngoài.

Khuê Văn Các - Khu di tích Quốc Tử Giám, Hà Nội

Yêu cầu đặt ra là mẫu biểu trưng Hà Nội cần phải thể hiện tính chất, đặc điểm của Hà Nội, một Thủ đô ngàn năm văn hiến và là trung tâm chính trị - văn hóa - khoa học - kinh tế của cả nước, ngày càng rõ tính văn minh, hiện đại. Mẫu biểu trưng, ngoài yêu cầu về tính thẩm mỹ, sự kết hợp hài hòa giữa tính dân tộc và hiện đại thì còn phải rõ tính ứng dụng, thuận tiện cho việc in ấn, đắp nổi, phóng to, thu nhỏ, dễ thể hiện trên các loại chất liệu, công trình kiến trúc…

“Đó là một cuộc thi đặc biệt, không chỉ bởi quy mô rộng mở mà còn ở cách thức tiến hành” - nguyên Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Hoàng Văn Nghiên giai đoạn đó cho biết.

Trong suốt hai năm sau đó, hội đồng nghệ thuật xét chọn mẫu biểu trưng gồm nhiều nghệ sĩ, nhà nghiên cứu lịch sử - văn hóa uy tín của trung ương và Hà Nội đã xem xét hàng trăm tác phẩm được gửi tới từ khắp mọi miền đất nước.

Lần thứ nhất, hội đồng không lựa chọn được tác phẩm nào; lần thứ hai chọn được vài mẫu, nhưng chưa ưng ý; chỉ đến lần tuyển chọn thứ ba thì mới tìm được tác phẩm xứng đáng đại diện cho Hà Nội.

Tác phẩm xuất sắc đến từ người con đất Việt xa quê hương

Vượt qua gần 430 tác phẩm khác, người chiến thắng trong cuộc thi nói trên là một Việt kiều, họa sĩ Phạm Ngọc Tuấn. Ở thời điểm ấy, ông Tuấn là Giáo sư, Hiệu trưởng một trường đại học mỹ thuật công nghiệp tại Paris. Mẫu vẽ của ông thể hiện Khuê Văn Các trong vòng tròn bằng đường nét cách điệu, giản dị, khỏe, đẹp đã được chọn làm biểu trưng của Hà Nội.

Hình ảnh Khuê Văn Các trong vòng tròn cách điệu - mẫu dự thi của họa sĩ Phạm Ngọc Tuấn

Họa sĩ Phạm Ngọc Tuấn thuộc về lớp các họa sĩ kỳ cựu người Việt kể từ thời thuộc Pháp. Ông sinh năm 1929 tại Hà Nội và là người con của phố Bát Đàn, Hà Nội. Ông vào học Cao đẳng Mỹ thuật Hà Nội trong 2 năm 45-46. Sau đó, năm 1949 ông qua Pháp du học và tốt nghiệp trường Cao đẳng Nghệ thuật Trang trí (Arts Déco), Paris.

Ông từng có 14 triển lãm cá nhân và tham gia 6 triển lãm tập thể. Ông từng là nhà thiết kế mẫu xe hơi cho hãng Renaul của Pháp và từng đoạt Giải nhất Giải Grimaud, do bảo tàng Arts Décoratifs Paris tổ chức.

Khi vẽ logo Hà Nội, ông đã suy nghĩ nhiều để sáng tác và ông đã vẽ hàng trăm phác thảo trong vòng 1 năm. Cuối cùng, ông chọn gác Khuê Văn làm biểu trưng cho Hà Nội. Trong khi đó, với Hội An, ông vẽ 18 mẫu khác nhau, đem trưng bày tại Hội An cho người dân chọn ra mẫu đẹp nhất. Hai mẫu logo này đều là do ông có tâm huyết, tham gia 2 kỳ thi vẽ logo của 2 thành phố tổ chức và đoạt giải thưởng, sau đó được lựa chọn.

Mẫu biểu trưng của họa sĩ Phạm Ngọc Tuấn được hội đồng nghệ thuật đánh giá đạt được những yêu cầu cơ bản của biểu trưng Hà Nội: Truyền thống, hiện đại, dễ nhận biết và có thể thể hiện trên nhiều chất liệu.

“Chúng ta đã tốn rất nhiều giấy mực và thời gian nên tôi rất vui mừng khi có kết quả cuối cùng. Mỗi hình mẫu đều có những ưu điểm riêng. Lựa chọn Khuê Văn Các là tối ưu bởi hình mẫu này biểu trưng cho giáo dục, trí tuệ, giá trị nhân văn sâu sắc của Thăng Long - Hà Nội, đi vào tâm thức của người Hà Nội nhiều thế hệ. Hình mẫu này cũng bảo đảm tính thẩm mỹ và trang trọng làm biểu trưng cho Thủ đô Hà Nội” - ông Nghiên nhận xét.

Cảm ơn "cha đẻ" của Logo Hà Nội

Giáo sư - Họa sĩ Phạm Ngọc Tuấn

Sống nơi xứ người, song họa sĩ Phạm Ngọc Tuấn luôn hướng về quê hương. Hình ảnh 36 phố phường của đất Hà Thành luôn sống mãi trong ông. Không đơn giản khi ông dành trọn tâm huyết của mình để thiết kế ra hai biểu trưng cho hai thành phố đi vào lịch sử của dân tộc: Hà Nội và Hội An, chỉ có tình yêu nồng nàn với quê hương mới có thể giúp ông định hình ra những giá trị vô hình ẩn chứa trong mảnh đất này.

Họa sĩ Phạm Ngọc Tuấn đã ra đi, song những giá trị nghệ thuật to lớn mà ông để lại cho quê hương, cho Hà Nội, cho đất nước vẫn còn mãi.

Suốt hơn 20 năm qua, kể từ khi được công nhận, biểu trưng Thủ đô Hà Nội thực sự là hình ảnh mang tính biểu tượng của Thủ đô ngàn năm văn hiến. Biểu trưng này đã được đưa vào sử dụng rộng rãi và trở nên thân thuộc trong các lễ hội, lễ kỷ niệm, hoạt động văn hóa, thiết kế sản phẩm, du lịch… được nhân dân cả nước và bạn bè quốc tế trân trọng.

Yến Như

Tổng hợp

Từ khóa: Khuê Văn CácPhạm Ngọc Tuấn