Tổng đài: 0243 8356 700 | Email: hanoitv.online@gmail.com

Tìm hiểu về bệnh sởi ở trẻ nhỏ
08/11/2021 08:21
(HanoiTV) - Sởi là một bệnh truyền nhiễm, gây dịch lưu hành rộng rãi ở mọi nơi trên thế giới, nhất là trong thời kỳ trước tiêm chủng, bệnh phổ biến ở trẻ em.

Trên 90% số người trước lứa tuổi 20 đã bị mắc bệnh sởi, rất hiếm người không bị mắc sởi. Ước tính hàng năm khoảng 100 triệu trường hợp mắc và 6 triệu người tử vong do sởi.

Bệnh sởi trong Đông y gọi là ma chẩn, sa tử, là một bệnh truyền nhiễm thường thấy ở trẻ em dưới 5 tuổi và hay gặp vào thời điểm Đông – Xuân.

Bác sỹ Chu Thị Thu Hiền - Trạm y tế dự phòng phường Phúc La - Hà Đông cho biết: “Sởi cũng là một bệnh lưu hành địa phương trong cộng đồng dân cư đô thị và là một bệnh xảy ra dịch có tính chu kỳ khoảng từ 2 - 3 năm hoặc lâu hơn tuỳ theo từng nước. Bệnh sởi xảy ra cũng có tính theo mùa. Ở vùng khí hậu ôn đới, bệnh sởi xuất hiện nhiều vào cuối mùa đông và đầu mùa xuân. Ở vùng nhiệt đới, bệnh xảy ra nhiều vào mùa khô.Với việc thực hiện chương trình tiêm phòng sởi có hiệu quả như hiện nay, tỷ lệ mắc bệnh sởi đã giảm 99% ở nhiều nước phát triển và chủ yếu xảy ra ở trẻ nhỏ chưa được tiêm chủng hoặc ở trẻ lớn tuổi hơn, người lớn mới chỉ được tiêm 1 liều vắc xin”.

Nguồn truyền nhiễm:

Theo bác sỹ Hiền chia sẻ thì nguồn lây nhiễm chủ yếu từ người sang người.

- Ổ chứa: Người.

- Thời kỳ ủ bệnh: Thường là 12-14 ngày, nhưng có thể kéo dài đến 21 ngày.

- Thời kỳ lây truyền: Từ 1 ngày trước khi bắt đầu giai đoạn tiền triệu (thông thường khoảng 4 ngày trước khi phát ban) đến 4 ngày sau khi xuất hiện ban, ít nhất là sau ngày thứ 2 phát ban. Vi rút vắc xin không có khả năng lây truyền.

Thông thường, virus sởi lây nhiễm qua đường hô hấp trước tiên và dần lan sang các bộ phận khác của cơ thể thông qua dòng máu. Virus sống trong chất nhầy của mũi và cổ họng của một người nhiễm bệnh trong 4 ngày trước khi phát ban và tiếp tục phát triển trong khoảng 4 đến 5 ngày sau đó. Cần lưu ý rằng đây là thời điểm virus dễ lây nhất nên những ai chăm sóc người bệnh cần thật sự cẩn thận.

Phương thức lây truyền: Bằng đường hô hấp do tiếp xúc trực tiếp với các chất tiết của mũi họng bệnh nhân. Đôi khi có thể lây gián tiếp qua những đồ vật mới bị nhiễm các chất tiết đường mũi họng của bệnh nhân. Bệnh sởi có tính lây truyền cao nhất, chỉ có thể cắt đứt được sự lây truyền của bệnh trong cộng đồng khi nào đạt được > 95% tỷ lệ miễn dịch bảo vệ đặc hiệu sởi trong quần thể dân cư.

Sốt phát ban thông thường khi giảm sốt, người bệnh sẽ ít có dấu hiệu nốt phát ban gồ lên mặt da, ban đồng loạt nổi lên, sau khi lặn sẽ không để lại dấu tích gì.Còn phát ban do bệnh sởi rất đặc trưng, ban đầu sẽ xuất hiện ở sau tai, sau đó mới lan dần xuống dưới và khi khỏi cũng mất nối  theo thứ tự đã nổi, để lại vết hằn, thâm trên da sau khi biến mất.

Điều trị về Tây y

Chủ yếu là điều trị triệu chứng – săn sóc và nuôi dưỡng.

- Hạ sốt: phương pháp vật lí, thuốc hạ sốt thông thường (Paracetamol).

- An thần.

- Thuốc ho, long đờm

- Kháng histamin: Dimedron, Pipolphen.

- Sát trùng mũi họng: nhỏ mắt nhỏ mũi bằng dung dịch Chloromycetin, Argyrol…

- Kháng sinh chỉ dùng khi có bội nhiễm và dùng cho trẻ dưới 2 tuổi, và trẻ suy dinh dưỡng.

- Khi có biến chứng: viêm thanh quản, viêm não, sởi ác tính thì dùng kháng sinh và corticoid.

- Các biện pháp hồi sức tùy theo triệu chứng của bệnh nhân: hồi sức hô hấp khi có suy hô hấp (thở O2, hô hấp hỗ trợ…) hồi sức tim mạch…

- Chế độ ăn uống tốt.

Điều trị về Đông y

Thời kỳ sốt chưa phát ban: Bệnh khởi đầu bằng sốt 3-4 ngày đến khi mọc sởi, các dấu hiệu khởi phát như những bệnh nhiễm khuẩn khác, cần chú ý đến dịch tễ học, ví dụ như môi trường sống hiện có ổ dịch hay không?. Xem kỹ vùng tai, cổ , gáy, lưng có một vài điểm ban đỏ.

Triệu chứng: Người nóng, ho, chảy nước muic, nước mắt, người mệt mỏi,sôt cao, rêu lưỡi trắng hoặc hơi vàng

Pháp chữa: Tuyên thấu giải độc cơ thể

Bài thuốc 1: Lá dấp cá 16g, Cam thảo đất 12g, Rau rệu 16g.

Tất cả sắc uống ngày 3 lần

Bài thuốc 2: Thanh nhiệt giải biểu thang gia giảm

Phù bình 12g, Thăng ma 08g, Ngưu bàng tử 08g, Liên kiều 08g, Đậu xị 12g, Xác ve sầu 04g, Cát căn 08g, nếu sốt cao thêm Kim ngân hoa 12g, hoàng cầm 12g.

Châm cứu: Đại chùy, Hợp cốc, Túc tam lý, Phế du, Phong môn.

Thời kỳ mọc sởi:  là khi bắt đầu mọc nốt sởi toàn thân độ 3-4 ngày.

Triệu chứng: Sởi mọc tuần tự từ đầu , mặt, thân mình, tay chân, lòng bàn tay, chân, mọc càng ngày càng dầy, sốt cao, ho nhiều, đại tiện nát, rêu lưỡi vàng, mạch sác.

Pháp chữa: Thanh nhiệt giải độc

Bài thuốc 1: Lá tre 20g, Sa sâm 12g, Sài đất 16g, Sắn dây 12g, Mạch môn 12g, Cam thảo đất 12g, Ngân hoa 16g

Châm cứu: Châm huyệt đại chùy, Túc tam lý, Phế du, Xích trạch, Nội đình.Nếu đau họng châm thêm huyệt Thiếu thương.

Các cách phòng tránh bệnh sởi

Cách ly, hạn chế tiếp xúc với người bệnh, người nghi bị nhiễm bệnh.Nếu có tiếp xúc với người bệnh cần rửa tay, sát khuẩn sạch sẽ.

Giữ gìn vệ sinh cá nhân, nơi ở, nơi làm việc thoáng mát, sạch sẽ.Nếu dịch sởi bùng phát cần hạn chế đến nơi tập trung đông người.

Tuy nhiên, cách phòng tránh bệnh sởi hiệu quả và lâu dài nhất vẫn là tiêm phòng vắc xin sởi. Đối với trẻ sơ sinh đã nhận được kháng thể miễn dịch từ mẹ truyền qua nhau thai sẽ có khả năng miễn dịch cho đến 6 tháng tuổi, nhiều em bé còn lưu giữ kháng thể này cho đến tháng thứ 9. Từ tháng thứ 9 trở đi, trẻ cần được bảo vệ bởi vắc xin sởi. Hai mũi vắc xin sởi sẽ được tiêm khi trẻ đủ 9 tháng tuổi và tiêm nhắc lại khi trẻ đủ 18 tháng tuổi. Khi được tiêm mũi thứ 1, trẻ sẽ có khoảng 80 - 85% khả năng miễn dịch. Hoàn thành mũi thứ 2 khả năng miễn dịch ở trẻ tăng lên mức 90 - 95%.

Nhiều năm gần đây, bệnh sởi có những diễn biến khó lường, thường bùng phát thành dịch nhanh chóng. Nguyên nhân chủ yếu là do việc tiêm chủng vắc xin sởi chưa được thực hiện đầy đủ ở tất cả các trẻ em. Nhiều bậc phụ huynh lo ngại phản ứng sau tiêm nên đã không đưa con em mình đến các cơ sở y tế tiêm vắc xin phòng bệnh. Hiện nay, vắc xin sởi vẫn được đánh giá là an toàn, các phản ứng sau tiêm thường khá nhẹ và tỉ lệ xảy ra ít. Thực hiện tiêm phòng đầy đủ là cách tốt nhất để chủ động bảo vệ con em bạn khỏi bệnh sởi, tránh bùng phát dịch sởi trong cộng đồng.

Biện pháp dự phòng:

- Giáo dục sức khỏe cộng đồng, nhất là đối với các bà mẹ và thầy cô giáo, cần cung cấp những thông tin cần thiết về bệnh sởi để cộng tác với ngành y tế trong việc tiêm vắc xin sởi cho trẻ em.

- Tiêm chủng mũi 1 cho tất cả trẻ em từ 9 - 11 tháng tuổi và tiêm nhắc lại mũi 2 cho trẻ 6 tuổi trong tiêm chủng thường xuyên. Thực hiện chiến dịch tiêm vacxin sởi bổ sung cho trẻ ở lứa tuổi cao hơn ở vùng nguy cơ cao (nơi vẫn còn vi rút sởi lưu hành, tỷ lệ tiêm chủng thấp…), tăng cường giám sát bệnh.

Biện pháp chống dịch:

- Tổ chức  báo cáo khẩn cấp khi có dịch xảy ra cho cơ quan y tế dự phòng để chủ động phòng chống dịch.

- Chuyên môn : Cách ly bệnh nhân là không thực tế. Tuy nhiên, nếu có thể, trẻ em bị mắc bệnh sởi không được đến trường ít nhất 4 ngày sau khi phát ban. Bệnh nhân sởi ở trong bệnh viện phải được cách ly đường hô hấp từ lúc bắt đầu viêm long cho đến ngày thứ 4 của phát ban để khỏi lây sang bệnh nhân khác.

- Không cần thiết sát khuẩn tấy uế đồng thời đối với các chất thải của bệnh nhân đang mắc sởi.

- Tổ chức tiêm chủng cho tất cả những đối tượng cảm nhiễm. Việc gây miễn dịch cho người tiếp xúc bằng vắc xin chỉ có tác dụng phòng bệnh nếu được tiêm trong vòng 72 giờ kể từ khi phơi nhiễm. Tùy thuộc vào lượng vacxin sẵn có cần cân nhắc và chỉ định dùng ngay từ lúc bắt đầu có bệnh nhân ở nơi có tỷ lệ tiêm vắc xin sởi thấp, ưu tiên tiêm cho lứa tuổi nhỏ có nguy cơ cao.

Tuyết Mai

Từ khóa: