Tổng đài: 0243 8356 700 | Email: hanoitv.online@gmail.com

Báo chí và trí tuệ nhân tạo: Cuộc chạy đua giữa con người và máy móc
20/06/2022 06:00
(HanoiTV) - Ngày nay việc sử dụng trí thông minh nhân tạo (Al) trong các tòa soạn báo đã trở nên phổ biến trên khắp thế giới. Chỉ cần 1 cú click chuột, Al có thể tạo ra hàng ngàn bài báo khác nhau. Vậy liệu ứng dụng tân tiến của công nghệ vào báo chí có đang tạo ra một cuộc chạy đua khốc liệt giữa con người và máy móc?
Reuters sử dụng công nghệ Al để tạo ra một người dẫn chương trình y như thật, có thể bình luận, dẫn dắt mà không cần tới kịch bản, chỉnh sửa, biên tập nào của con người.

Tại các tòa soạn báo, Al được sử dụng để tìm nguồn thông tin, sản xuất các tin bài và xác định xu hướng. Theo đó, trí thông minh nhân Al tạo sẽ hỗ trợ các nhà báo sáng tạo nội dung thích ứng với kỷ nguyên truyền thông mới. Dựa trên nền tảng dữ liệu lớn, Al có thể tạo ra hàng ngàn bài báo chỉ qua 1 nút click. Các bài báo sẽ được tập hợp thông tin từ các nguồn khả tín, viết theo những nhiều bố cục được định sẵn bởi các lập trình viên. Các bài báo này hoàn toàn mới và không trùng lặp về cấu trúc, ngôn từ, ngữ pháp với bất cứ bài báo nào đã từng xuất hiện trên Internet.

Khi lướt qua những tin tức trên điện thoại di động, bạn có bao giờ dừng lại và nghĩ xem những gì bạn đang đọc được viết bởi con người hay máy móc? Vâng, đây là sự thật: báo chí do AI điều khiển đã xâm nhập vào các tòa soạn lớn trong gần một thập kỷ qua và đã sản xuất tin tức về tất cả các lĩnh vực, từ tài chính, thể thao, tới cả thời tiết và giao thông.

Các trí tuệ nhân tạo (Al) đang được sử dụng tại các tòa soạn trên thế giới

Bloomberg là hãng đầu tiên áp dụng Cyborg, một chương trình phân tích các báo cáo tài chính và viết các tin tức với tất cả các sự kiện và số liệu có liên quan. Washington Post đã gây chú ý khi bắt đầu sử dụng Heliograf, một công nghệ trí tuệ nhân tạo tự phát triển, để đưa tin về Thế vận hội Olympic Rio 2016 và các cuộc bầu cử Quốc hội.

Tờ The Washington Post sử dụng Heliograf tự phát triển để tạo bản tóm tắt tự động về tin tức Thế vận hội Olympic 2016 ở Rio.

“News wire” của AP đã chuyển từ việc sản xuất 300 bài báo về báo cáo thu nhập của công ty mỗi quý lên 3.700 bài báo thông qua việc sử dụng AI. Ngày nay, công nghệ AI của tòa soạn AP tự động tạo ra khoảng 40.000 tin bài mỗi năm - chỉ bằng một phần nhỏ trong tổng số các tin bài mà hãng thông tấn toàn cầu tạo ra nhưng lợi thế của việc sử dụng AI và tự động hóa là rất nhiều.

Lisa Gibbs, Trưởng nhóm Tin tức AI tại AP, nói: “Trí thông minh nhân tạo đã giải phóng các nhà báo của chúng tôi khỏi những công việc thường ngày, để họ có thời gian làm những công việc cao cấp hơn; cho phép tạo ra nhiều nội dung mới phục vụ khán giả hiệu quả hơn; đồng thời cải thiện khả năng khám phá tin tức của chúng tôi”.

Đài truyền hình quốc gia của Phần Lan, Yle, đang sử dụng AI để cải thiện việc cá nhân hóa tin tức cho độc giả của họ. Yle đã tạo ra một hệ thống kép được gọi là Voitto. Jarno Koponen, Trưởng bộ phận AI & Cá nhân hóa tại Yle News Lab cho biết, Voitto hoạt động như một “nhà báo rô-bốt” đọc khoảng 100 bài báo và 250 hình ảnh trực quan mỗi tuần để lọc ra nhưng nội dung theo ý thích, thói quen của người sử dụng như một trợ lý tin tức. Đây cũng là một phần của ứng dụng tin tức được cá nhân hóa trên ứng dụng NewsWatch của Yle.

“Nhà báo rô-bốt” trở thành xu hướng chủ đạo

Có thể gọi Al viết ra những bài báo là “nhà báo rô-bốt”. Chúng trên thực tế có thể giúp tạo ra nhiều phiên bản khác nhau của một sự kiện để phục vụ các hãng tin và đối tượng độc giả khác nhau, đồng thời tiếp cận đối tượng thích hợp cần quan tâm; chẳng hạn như các thông tin thời tiết cho từng vùng, kết quả bầu cử từng địa phương, các thảm họa tự nhiên…

Liệu các "nhà báo rô-bốt" có đẩy các nhà báo con người tới tình trạng thất nghiệp?

 Vậy, tương lai Al có tiếp quản ngành báo chí không? Charlie Beckett, Trưởng phòng Truyền thông Polis tại Trường Kinh tế London, người phụ trách một nghiên cứu về 71 hãng tin tức ở 32 quốc gia, khẳng định câu trả lời là “Không”

Giống như Lisa Gibbs, Beckett cũng nhận thấy tiềm năng lớn của trí tuệ nhân tạo đã mang lại cho các nhà báo “sức mạnh khám phá, sáng tạo và kết nối mới” và tin rằng “máy móc có thể sớm thực hiện nhiều công việc báo chí thông thường”.

Trong cuộc khảo sát toàn cầu của Polis về báo chí và trí tuệ nhân tạo, “Quyền lực mới, trách nhiệm mới”, Beckett và nhóm của ông đã hỏi các tòa soạn sử dụng AI về ảnh hưởng của công nghệ này đến báo chí và ngành công nghiệp tin tức. Báo cáo cho thấy hiện tại các tòa soạn chỉ chủ yếu sử dụng AI trong ba lĩnh vực: thu thập, sản xuất và phân phối tin tức.

Stuttgarter Zeitung là một trong những tờ báo tiên phong về AI trong lĩnh vực truyền thông của Đức. “Bản đồ tội phạm”(CrimeMap) là ý tưởng của nhà báo Jan Georg Plavec. Kết hợp với công ty Arvato, anh đã tạo nên một phần mềm tự động đọc hiểu các báo cáo của cảnh sát từ trụ sở Cảnh sát Stuttgart. Sau đó, hệ thống sắp xếp thông tin thành các danh mục được lập sẵn, nhận biết thời gian và địa điểm xảy ra vụ án và đưa thông tin đó vào “Bản đồ tội phạm”.

"Crimemap" - "Bản đồ tội phạm" do nhà báo Jan Georg Plavec tạo ra.

Nhận xét về nỗ lực của cả con người lẫn máy móc cho dự án này, Jan nói: “Ngay cả trong giai đoạn lập kế hoạch thì đã rất cần đến tư duy lẫn kinh nghiệm báo chí của con người”. Anh nhấn mạnh rằng ngay cả giờ đây khi các việc khó đã được thực hiện bằng Al thì các dữ liệu vẫn cần được các nhà báo thực thụ kiểm tra hàng ngày.

Anh giải thích: “Chúng tôi cũng có kiểm tra biên tập thủ công, nhưng công việc này ngày càng không cần phải làm thường xuyên vì Al trở nên tốt hơn. Nó hiện có tỷ lệ chính xác hơn 90%, vì vậy chúng tôi rất hiếm khi phải can thiệp. Nhưng vẫn phải kiểm tra, vì chúng tôi không hoàn toàn tin tưởng vào công nghệ”.

Al có thể được sử dụng cho mục đích tốt và xấu trong truyền thông

Trong một tòa soạn, các “nhà báo rô-bốt” là những đồng nghiệp không mệt mỏi có thể tự động sàng lọc qua hàng đống dữ liệu, phân tích hầu hết mọi thứ từ thẻ SEO đến dữ liệu chính thức, nội dung do người dùng tạo hoặc vị trí phù hợp với các bài đăng trên mạng xã hội.

"Voitto" của Đài truyền hình quốc gia Phần Lan, Yle.

Các công cụ như Heliograf, News Tracer hoặc CrowdTangle hiện đang giúp các nhà báo nhận được những tin tức nóng hổi (breaking news), những câu chuyện “viral” và xu hướng dữ liệu bất thường nhanh nhất. Sau đó, các biên tập viên có thể xác định xem tin tức này có thể phát triển thành một câu chuyện lớn hơn nữa hay không. Các công cụ như thế cũng đo lường phạm vi tiếp cận của nội dung do các công ty truyền thông sản xuất và cũng có thể cho bạn biết thành công lớn nhất trong ngày của đối thủ cạnh tranh.

Lisa Gibbs giải thích: “Giống như bất kỳ công nghệ nào, AI có thể được sử dụng cho mục đích tốt và xấu. “Và mỗi hãng tin tức phải có một khuôn khổ đạo đức về cách sử dụng nó. Các hãng tin tức sử dụng hệ thống “phát hiện sự kiện” để lọc ra tin tức nóng hổi qua các bài đăng trên mạng xã hội cần phải cẩn thận. “Lý tưởng nhất là Al giúp chúng tôi sàng lọc các bài viết, các sự kiện trên Twitter, Snap và Reddit…nhờ đó các nhà báo không mất thời gian ra đường và phỏng vấn mọi người,” Gibbs nói, "Còn trong thực tế thì còn cần phải chờ xem”.

Loại bỏ tin giả và bình luận quấy rối là xu hướng mới của Al trong tương lai

Việc sử dụng các công cụ AI trong báo chí rất nhiều và đa dạng. Nhiều tổ chức tin tức cũng đang sử dụng AI để kiểm duyệt bình luận của độc giả, khuyến khích thảo luận mang tính xây dựng và loại bỏ hành vi quấy rối và lạm dụng trên trang web của họ.

Để sàng lọc các nhận xét và ẩn những đóng góp không phù hợp, công ty NOZ của Đức đã bắt đầu sử dụng phần mềm AI Conversario. Người đứng đầu HHLab Joachim Dreykluft cho biết nó hoạt động tốt, nhưng AI vẫn đang học hỏi. Thời gian đầu, Joachim Dreykluft sẽ phải “nói” với phần mềm rằng " Tôi sẽ không ẩn nhận xét này "," Tôi sẽ ẩn nhận xét này ". Qua quá trình đó, Al không ngừng học hỏi và trở nên chính xác hơn mỗi ngày”.

Trí tuệ nhân tạo giúp các nhà báo giảm bớt các công việc thường nhật, tập trung khả năng và thời gian vào những công việc cấp cao hơn.

Vậy nếu những tin giả (fake news) sử dụng Al để khai thác và lan truyền ở quy mô lớn thì sao? Lisa Gibbs cho rằng ngành công nghiệp tin tức phải tích cực giải quyết vấn đề trên. Trong một thế giới ngày càng có nhiều thông tin sai lệch, niềm tin là chìa khóa để đảm bảo sự tin tưởng và đăng ký của độc giả. Jarno Koponen từ Yle thừa nhận rằng sự minh bạch là "điều tối quan trọng" đối với đài truyền hình của ông.

Ông nói: “Chúng tôi phục vụ khán giả và chúng tôi phục vụ họ tốt nhất khi họ có thể đóng góp và đối thoại cởi mở về điều gì hiệu quả và điều gì không hiệu quả”.

Đó là một trong những lý do Yle trao đổi cởi mở các mục tiêu, phương pháp và thực hành liên quan đến Voitto. Mọi bài báo do “nhà báo robot” tạo ra cũng được đánh dấu là “do Voitto thực hiện”.

Giờ G đã điểm

Khi trí thông minh nhân tạo tác động đến cách định hình thông tin, các công nghệ AI mới chắc chắn sẽ là các công cụ tuyệt vời để làm cho báo chí trở nên minh bạch hơn và phù hợp hơn với mọi người.

Điều này yêu cầu các tòa soạn phải hành động nhanh chóng. Theo Lisa Gibbs, ngoại trừ các hãng thông tấn lớn đang sử dụng Al thì hầu hết các tòa soạn khác đều không có kỹ năng, ít sử dụng công nghệ trên hoặc thậm chí là còn chưa tiếp cận tới. Một trong nguyên nhân quan trọng là do họ không có đủ tài chính để phát triển hoặc đầu tư công nghệ. 

Erica, rô-bốt dẫn chương trình truyền hình ở Nhật Bản.

Dựa trên kết quả khảo sát từ gần 200 tòa soạn trên tất cả 50 tiểu bang tại Mỹ, hãng AP nhận thấy có một khoảng cách lớn giữa các hãng tin tức nổi tiếng và các tòa soạn địa phương về mức độ sử dụng rộng rãi công nghệ tự động hóa và Al. Ông Jim Kennedy, Phó chủ tịch cấp cao về hoạch định chiến lược của AP cho biết: “Với khảo sát này, AP muốn nâng cao nhận thức và cũng bắt đầu "san bằng" sân chơi AI cho các tòa soạn địa phương. Mục tiêu là giúp họ khai thác công nghệ tiên tiến để cải thiện hoạt động của mình.”

Mặc dù mức độ quan tâm cao, nhưng công nghệ AI không được sử dụng rộng rãi ở cấp địa phương vì nhiều hãng tin tức thiếu nguồn lực hoặc thời gian cần thiết để thử nghiệm.

Trong nỗ lực giải quyết vấn đề đó, hãng AP đã đưa ra một chương trình giảng dạy trực tuyến miễn phí bắt đầu từ tháng 4/2022 cho tất cả các cơ quan báo chí của Mỹ. Chương trình gồm các hội thảo trực tiếp, trực tuyến và các hướng dẫn được ghi lại. Các hãng tin tức quốc tế sẽ có quyền truy cập vào tất cả các buổi được ghi lại. Cả báo cáo và chương trình giảng dạy trực tuyến đều là một phần của dự án kéo dài hai năm do Quỹ John S. và James L. Knight tài trợ nhằm giúp các tòa soạn địa phương mở rộng việc sử dụng AI.

Kết luận trong bài nghiên cứu của mình, Charlie Beckett khẳng định ngành báo chí đang ở một thời điểm lịch sử quan trọng. Nếu coi báo chí là một loại hàng hóa xã hội do con người cung cấp cho con người, thì chúng ta chỉ có khoảng thời gian từ 2-5 năm, các tòa soạn báo phải làm chủ được công nghệ này. 

Ngọc Huyền

Theo Goethe, AP, Reuters.

Từ khóa: trí tuệ nhân tạotrí thông minh nhân tạoHeliografNews TracerCrowdTangle